شبکۀ مضامین مرتبط با ولایت امام علی مبتنی بر تحلیل مضمون احادیث کتاب کفایة الاثر

نویسندگان

1 کارشناس‌ارشد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران

2 استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران

doi
10.22052/hadith.2021.243116.1100
چکیده

از جمله کتب حدیثی مغفول واقع‌شده در طول تاریخ اسلام، کتاب کفایة الاثر فی النص علی الائمة الاثنی عشر است که هم‌زمان با عصر تألیف کتب اربعۀ شیعه نوشته شده است. خزاز رازی که از جمله محدثان برجستۀ قرن چهارم هجری است، به‌منظور اثبات امامت و وصایت اهل‌ بیتk در این کتاب اقدام به جمع‌آوری احادیث به ترتیبی خاص نموده که نشان می‌دهد گویا مخاطبان اولیه‌اش، مخالفان مذهب شیعۀ اثناعشری بوده‌اند. از آنجا که برخی عالمان در طول تاریخ، احادیث این کتاب را تضعیف کرده و به آن توجه جدی نداشته‌اند، در این مقالۀ پژوهشی تلاش شده است به‌منظور اعتبارسنجی متنی و محتوایی احادیث، با استفاده از روش «تحلیل مضمون» به استخراج مضامین و مقوله‌های کلیدی احادیث این کتاب پرداخته و ضمن استخراج شبکۀ مضامین احادیث کتاب، مؤیدات تمامی مضامین مطرح از منابع معتبر مثل قرآن کریم و دیگر کتب حدیثی بیان شود. شبکۀ مضامین استخراج‌شده از تحلیل مضمونی احادیث بیانگر رابطۀ محوری ولایت با توحید، نبوت پیامبر، تقوای الهی، تسلیم حق بودن، ایمان و حقیقت عبادت است. مهم‌ترین مقوله‌های طبقه‌بندی‌شده از شبکۀ مضامین نیز وصایت، ولایت، امامت و وارث بودن امام علیR بعد از پیامبر اکرم2 است. از آنجا که تأیید محتوای این کتاب نقش مهمی در اعتبارسنجی متنی و معرفی مجدد آن در جامعۀ اسلامی دارد، ضرورت انجام این پژوهش و کاربردی بودن آن مشخص می‌شود.