بررسی چگونگی بهره‌گیری روایات از دانش‌های زبانی در تفسیر قرآن (مطالعۀ موردی آیۀ بسمله از تفاسیر البرهان و نور الثقلین)

نویسندگان

1 استاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

3 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

doi
10.22052/hadith.2021.111472
چکیده

کاوش در دیدگاه‌های تفسیری اهل بیتk زمینه را برای تبیین ضرورت و سهم هریک از دانش‌های مقدماتی در تفسیر قرآن فراهم می‌کند. از جمله مقدمات لازم برای فهم قرآن، دانش‌های زبانی(اعم از لغت و نحو و بلاغت) است. این مقاله می‌کوشد با بازخوانی تفاسیر مأثور در ذیل آیۀ بسمله در آغاز سورۀ فاتحه و نیز در سورۀ نمل، رویکرد تفسیری خاندان پیامبر2 را به‌مثابۀ نزدیک‌ترین‌ها به خاستگاه وحی از منظر دانش‌های زبانی، بررسی و تحلیل کند. این مقاله گونه‌های روایات تفسیری آیۀ بسمله را بر اساس تفاسیر شیعی البرهان و نور الثقلین با روش کتابخانه‌ای، شیوۀ اسنادی در نقل روایات و روش تحلیلی‌توصیفی در ارزیابی داده‌ها مورد بررسی قرار داده است. یافته‌ها حاکی از آن است که درصد قابل توجهی از روایات اهل بیتk به مباحث لغوی و تبیین واژگان، و فقط سهم اندکی از روایات تفسیری به مقوله‌های دستور زبان و بلاغت اختصاص یافته است.