فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

 عصر امام صادقR صحنۀ رویارویی دگراندیشان و تضارب آراء در مسائل مختلف در حوزۀ جهان اسلام است. ایشان با جریان‌های فکری متعددی همچون زنادقه، معتزله و اهل رأی به مناظره پرداخته است. یکی از مناظرات با معتزله، مناظرۀ آن حضرت با عمرو بن عبید معتزلی دربارۀ موضوع امامت است. این مقاله با مطالعۀ موردی و با بهره‌گیری از روش تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف، به‌منزلۀ رویکرد میان‌رشته‌ای به بررسی این مناظره پرداخته است. ضمن آنکه این مناظره در قالب محورهای موضوعی دسته‌بندی شده و بر اساس بافت موقعیتی، به تحلیل دلالت‌های سطح کاردبردشناسی و منظورشناسی پیش رفته است. تحلیل مناظره گویای آن است که سبک بیانی مناظرۀ امامR، ایضاحی و از نوع اطناب است. هرچند محور اصلی گفتمان عمرو، طلب بیعت با نفس زکیه است، امامR به‌جای مخالفت با شخص با فرعی گذاشتن اندیشه محوری گفتمان، مبانی اندیشۀ عمرو در خصوص حکومت‌داری را مورد بررسی و انتقاد قرار می‌دهد و به شکل غیرمستقیم، صلاحیت آن‌ها را در انتخاب رهبر تخطئه می‌کند. ایدئولوژی اصلی امام صادقR، تبیین زمامداری اسلامی بر اساس آیات قرآن و سیرۀ نبوی است که ملاک حق بودن گزینش حاکم را تعیین می‌کند. علم به قوانین اقتصادی برای تحقق عدالت و حسن تدبیر از جمله شروط لازم برای انتخاب رهبر جامعه است که امامR از عمرو پرسیده است.