فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف این پژوهش، درک پیامدهای روانی‌- رفتاری مواجهه با پست‌های تناسب‌اندام اینستاگرام در میان دانش‌آموزان دختر دوره دوم متوسطه بود. روش پژوهش از نوع کیفی، با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه آنلاین حاوی سؤالات بسته و باز از ۳۲۳ دانش‌آموز دختر در شهرستان دزفول گردآوری گردید و با روش تحلیل مضمون کلایزی تحلیل شد. یافته‌ها در قالب شش مضمون اصلی دسته‌بندی شد: تأثیرات انگیزشی، انگیزه‌های زیبایی و بدن ایده‌آل، واکنش‌های منفی روانی، موانع واقعی در تقلید بدنی، ناپایداری انگیزه و ناتوانی در اقدام عملی، و استفاده‌ی سرگرمی‌محور همراه با کاهش تحرک روزانه. مدل مفهومی پژوهش نشان داد که انگیزش اولیه برای ورزش و زیبایی بدنی به دلیل مقایسه با بدن‌های ایده‌آل، فشار انتظارات بدنی، و کمبود امکانات، به سرخوردگی، کاهش عزت‌نفس و خودسرزنشی می‌انجامد. محتوای تناسب‌اندام در اینستاگرام تجربه‌ای دوگانه، متناقض و پیچیده را برای نوجوانان دختر رقم می‌زند. از یک‌سو، این پست‌ها می‌توانند نقش انگیزشی ایفا کرده و تمایلاتی مثبت برای آغاز فعالیت ورزشی، پیروی از الگوی تغذیه سالم و تلاش برای شبیه شدن به الگوهای موفق و فعال را در ذهن نوجوانان برانگیزند. اما این انگیزه غالبا زودگذر، سطحی و بدون پشتوانه محیطی و اجتماعی است و در بیشتر موارد به تغییر رفتار منجر نمی‌شود. در نهایت، رفتار فعال جای خود را به استفاده‌ی منفعلانه از محتوای اینستاگرام می‌دهد. نتایج این مطالعه بر ضرورت آموزش سواد رسانه‌ای بدنی و طراحی مداخلات پیشگیرانه با هدف ارتقای سلامت روانی و رفتاری دختران نوجوان تأکید دارد.