بررسی فرایند تحول دولت در ایران معاصر (مطالعۀ موردی دورۀ مشروطه و پهلوی اوّل)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم سیاسی، گرایش مسائل ایران، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

2 استادیار علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران (نویسندۀ مسئول)

3 استادیار علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

4 استادیار علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.

doi
چکیده

موضوع این مقاله، بررسی فرایند تحول دولت در ایران معاصر از مشروطه تا پهلوی اول است. این پژوهش، با توجه به نُه شاخصۀ دولت مدرن یعنی 1. انحصار کنترل ابزار خشونت؛ 2. سرزمینی بودن؛ 3. حاکمیت؛ 4. حکومت بر پایۀ قانون اساسی؛ 5. قدرت غیرشخصی؛ 6. بوروکراسی عمومی؛ 7. اقتدار/ مشروعیت؛ 8. شهروندی؛ 9. مالیات‌ستانی، تلاش کرده به این سؤال  پاسخ دهد که سیر تحول دولت از مشروطه به دولت پهلوی اول تا چه حد «مدرن» بوده است؟ فرضیه مقاله این است در تحول دولت از مشروطه به پهلوی اول، برخی از عناصر دولت مدرن که پیشتر در دولت‌های قاجار و مشروطه وجود داشت تداوم پیدا کرده، برخی در عصر پهلوی اول شکل گرفت و برخی نیز به صورت ناقص باقی ماند. نتایج می‌دهد که در سیر تحول دولت از مشروطه، به دولت مدرن پهلوی اول، این دولت در انحصار کنترل ابزار خشونت، حاکمیت، ایجاد بوروکراسی عمومی و مالیات‌ستانی، وجوه دولت مدرن را دنبال می‌کرد، اما در مواردی چون حکومت بر پایۀ قانون اساسی، قدرت غیرشخصی، اقتدار/مشروعیت و شهروندی، نتوانست نمایندۀ دولت مدرن باشد. روش پژوهش در این مقاله توصیفی-تحلیلی است.