بهره‌گیری از رویکرد تفکر سیستمی به منظور بررسی اثرهای جانبی سیاست‌های آموزش عالی: نقدی بر مقاله‌محور بودن آیین‌نامه‌ ارتقای اعضای هیئت علمی

نویسندگان

1 استادیار گروه مدیریت و کارآفرینی دانشگاه کاشان

doi
چکیده

در سال‌های اخیر، سیاست‌ها، آیین‌نامه‌ها و رویه‌هایِ هم‌افزایی در آموزش عالی تدوین‌ شده است که حاصل تعامل آنها نتایج نامطلوبی است که دانشگاه را ناخواسته به سمت رفتارهای غیراخلاقی در فرایند پژوهش سوق داده است. رشد بی‌رویه‌ دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش ­عالی، آیین‌نامه‌های دفاع از پایان‌نامه‌ و رساله‌های تحصیلات تکمیلی و مقاله‌محور بودن آیین‌نامه‌های جدید ارتقای اعضای هیئت­ علمی پیشران‌های این تغییرات به‌شمار می‌رود. هدف از این پژوهش بررسی اثرهای جانبی و گاهی نامطلوب این دگردیسی در آموزش عالی و تأثیر این عوامل بر چرخه‌ پویای حیات پژوهش و فرآورده‌های پژوهشی آن به‌ویژه تولید مقاله بود. بدین منظور، با بررسی ادبیات پژوهش پیامدهای این راهبردها در آموزش­­عالی استخراج و سپس با استفاده از ابزار حلقه‌های علّت- معلولی در قالب 5 زیرسیستم شامل غلبه‌ آثار پژوهشی بی‌کیفیت، غیرکاربردی و مشابه، افزایش مجلات علمی و تشکیل شبکه‌های قدرت حول آن برای چاپ مقاله، گسترش سوء رفتارهای پژوهشی و هنجارشکنی‌های علمی، گسترش بازار برون‌سپاری کارهای پژوهشی و سایه‌نویسی و تجاری‌شدن آموزش عالی و تغییر نگاه اعضای هیئت علمی از نگاه کریمانه به نگاه ابزاری به دانشجویان مدلسازی شد. مدل تلفیقی و نهایی نیز شامل 10 حلقه‌ تقویتی و 3 حلقه‌ تعادلی بود و تصویر کلی از اثرهای جانبی این تغییر در سیاست‌ها و کنش‌های متقابل آن را نشان می‌دهد. درنهایت، از منظر کل‌نگرانه، مدل تعاملی آسیب‌‌های محتمل این تحولات ترسیم شده است.