فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: بررسی ساختار بُعدی-عاملی توانایی­های شناختی، به‌دلیل این­که شواهدی درباره روایی ساختار آن از جنبه­های محتوایی و فرآیند­های شناختی ارائه می­کند، موضوعی مهم برای سنجش، مداخله و رشد این توانایی­ها می­باشد. این پژوهش با هدف بررسی ساختار بُعدی-عاملی توانایی­های شناختی و ارائه مدلی برای این ساختار، در مقایسه با ساختارهای ارائه شده از توانایی­های شناختی مانند نظریّه هوش عمومی (عامل g)، انجام گرفت. روش: روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و از نوع مدل­سازی رابطه بین سؤال­ها و پاسخ­ها بود. حجم نمونه پژوهش مشتمل بر 1105 دانش­آموز پایه نهم تحصیلی بود (578 پسر و 527 دختر) که به روش نمونه­گیری تصادفی طبقه­ای نسبتی از بین 32 دبیرستان شهر اهواز انتخاب شده بودند. تحلیل داده­ها با استفاده روش­های تحلیل خوشه­ای سلسله‌مراتبی مبتنی بر مجاورت کوواریانس شرطی (HAC/CCPROX) و شاخص PolyDETECT، مدل­سازی معادلات ساختاری (SEM)  و شبیه­سازی مونته­کارلو (Monte Carlo simulation) انجام گرفت. یافته­ها: نتایج تحلیل­ها نشان داد ساختار توانایی­های شناختی دانش­آموزان دوبُعدی می­باشد. بُعد اول شناخت غیراجتماعی نام­گذاری شد که شامل شش عامل حافظه گذشته­نگر، حافظه آینده­نگر، کنترل­مهاری، تصمیم­گیری، برنامه­ریزی و توجّه­پایدار بود. بُعد دوم شناخت اجتماعی نام­گذاری شد که صرفاً شامل عامل شناخت اجتماعی بود. همچنین روایی و پایایی ابعاد و عامل­های به‌دست‌آمده مورد تأیید قرار گرفت. نتیجه­گیری: نتایج مطالعه حاضر نشان داد نظریّه تک­بُعدی هوش عمومی (عامل g)، نظریّه­ای کامل برای ساختار توانایی­های شناختی نمی‌باشد و عامل g قادر نیست واریانس شناخت اجتماعی را تبیین کند. به همین دلیل، نظریّه برآمده از این پژوهش، «نظریّه دوبُعدی توانایی­های شناختی اجتماعی-غیراجتماعی» نامیده شد. همچنین، نتایج این پژوهش یافته­های برخی پژوهش­ها مبنی بر این­که شناخت غیراجتماعی و شناخت اجتماعی دو بُعد متفاوت توانایی­های شناختی را تشکیل می­دهند، تأیید کرد.