سنگ شناسی و کانیشناسی سازند قرمز بالایی در محدوده بزرگراه تهران - قم برای ساخت آجر
نویسندگان
1 دانشیار دانشکده زمینشناسی، پردیس علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشیار گروه محیطزیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران
doi
10.22084/psj.2025.30667.1469چکیده
سازند قرمز بالایی در توالی ستون چینهشناسی بر روی سازند قم، و خود در زیر سازند هزار دره واقع شده است. ترکیب سنگشناسی سازند قرمز بالایی شامل توالیهای قرمزرنگ ضخیم لایه از شیل، سیلت، مارن، گلسنگ، ماسهسنگ، لایههای ژیپس به همراه نمک بوده که رخنمونهای متعددی در محدوده بزرگراه تهران - قم رخنمون دارد. مارنها عمدتاً به دودسته دریایی و قارهای تقسیم میشوند، نوع دریایی میزان کربنات کلسیم بیشتر ولی نوع قارهای ترکیب رسی بیشتری در ترکیب خود دارد. ویژگی مارنها و آجرهای تولید شده توسط آنالیزهای XRF ، XRD، و پتروگرافی ماسهسنگها طبق تقسیمبندی پتی جان مورد بررسی و مطالعه قرار گرفت. مطالعات ژئوشیمیایی بیانکنندة منشأگرفتن ماسهسنگهای بررسیشده از سنگهای آذرین حد واسط تا فلسیک است که در موقعیتهای تکتونیکی حاشیة فعال قارهای تشکیل شدهاند. کانیهای اصلی غیر رسی مارنهای این منطقه عمدتاً شامل کوارتز، کلسیت و دولومیت است و کانیهای رسی شامل مونت موریلونیت، رس مخلوط لایه موسکویت ایلیت و کلریت میباشند. حدود اتر برگ نمونههای مارنی نشان میدهد که مارنهای موردمطالعه از نظر حد پلاستیسیته و شاخص خمیری، مستعد ساخت آجر هستند. عامل موثر در استحکام آجرها حضور اکسید آهن (هماتیت یا مگنتیت) است. جذب آب آجرهای تولیدی بر اساس استاندارد ملی ایران برای آجر توکار دارای اکسید کلسیم مناسب است و به لحاظ مقاومت فشاری مناسب تشخیص داده شد. نهشتههای مارنی موردمطالعه به لحاظ کاربرد آن در صنعت آجر سبک در صورت بهرهگیری از تمهیدات لازم جهت بهبود کیفیت مواد اولیه قابلاستفاده است.
