فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ادعاهای قراردادی یکی از مهم‌ترین چالش‌های پروژه‌های عمرانی به شمار می‌روند که می‌توانند موجب افزایش هزینه‌ها، تأخیر در اجرای پروژه و کاهش کیفیت شوند. پیچیدگی فنی و مدیریتی پروژه‌های زیربنایی، به‌ویژه در حوزه آب و فاضلاب، همراه با عدم قطعیت‌های محیطی و قراردادی، زمینه بروز اختلافات و ادعاها را تشدید می‌کند. از این رو، استفاده از رویکردهای علمی، نظام‌مند و داده‌محور برای شناسایی و مدیریت عوامل بروز ادعا ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.در این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل عوامل بروز ادعا در پروژه‌های آب و فاضلاب مشهد، از یک رویکرد ترکیبی شامل تحلیل کیفی، روش‌های آماری و الگوریتم‌های یادگیری ماشین استفاده شده است. ابتدا عوامل مؤثر از طریق بررسی اسناد و انجام مصاحبه با خبرگان استخراج شد. سپس با طراحی پرسش‌نامه و تحلیل داده‌ها با آزمون فریدمن، رتبه‌بندی اولیه عوامل انجام گرفت. در ادامه، برای پیش‌بینی وقوع ادعا از الگوریتم جنگل تصادفی و برای تحلیل روابط ساختاری بین متغیرها از مدل‌سازی معادلات ساختاری به روش حداقل مربعات جزئی استفاده شد. همچنین به‌منظور اولویت‌بندی پروژه‌ها، روش تصمیم‌گیری چندمعیاره تاپسیس به‌کار گرفته شد.نتایج نشان داد که مدل جنگل تصادفی با دقت ۸۷ درصد از توان پیش‌بینی مناسبی برخوردار است و ابهام در قراردادها، شرایط پیش‌بینی‌نشده و ضعف در مدیریت منابع از مهم‌ترین عوامل بروز ادعا محسوب می‌شوند. رتبه‌بندی پروژه‌ها نیز بیانگر کارایی رویکرد پیشنهادی در پشتیبانی از تصمیم‌گیری مدیران پروژه است.