کاربرد ژئوشیمی رسوبات آبراهه‌ای و پشت سدی در شناسایی خاستگاه رسوبات: مطالعه موردی از حوضه آبریز سد رسوبگیر معدن مس درآلو- کرمان، ایران

نویسندگان

1 استاد مدعو گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

doi
10.22084/psj.2025.31894.1486
چکیده

دریاچه پشت سد رسوبگیر معدن مس درآلو در جنوب کرمان، میزبان رسوبات ناشی از هوازدگی و فرسایش طبیعی سنگ‌های متنوع بالادست است. به‌منظور شناسایی خاستگاه این رسوبات، ۱۸ نمونه از رسوبات آواری در اندازه ماسه از آبراهه‌های اصلی و رسوبات ته‌نشست‌یافته در پشت سد برداشت شده است و با استفاده از روش‌های XRF و XRD مورد تجزیه ژئوشیمیایی قرار گرفته تا سهم جرمی عناصر اصلی، عناصر فرعی و عناصر نادر خاکی تعیین شود. محاسبه شاخص شیمیایی دگرسانی (CIA) و بررسی نمودار سه‌تایی A–CN–K ، نشان‌دهنده درجه هوازدگی پایین تا متوسط و شرایط آب‌وهوایی خشک تا نیمه‌خشک در ناحیه خاستگاه است. الگوی پراکنش داده‌ها در نمودارهای دوتایی و سه‌تایی نشان می‌دهد که ترکیب غالب رسوبات عمدتاً از سنگ‌های آتشفشانی حدواسط تا مافیک (آندزیت و آندزیت-‌بازالت) مشتق شده است که در کنار آن حضور سنگ‌های فلسیک (داسیت و ریوداسیت‌) نیز تایید می‌شود. مقادیر پایین کروم و نیکل، منشاء الترامافیک را رد می‌کنند. جایگاه نمونه‌ها در نمودارهای ژئوشیمیایی دوتایی و سه‌تایی و نسبت‌های کلیدی نظیر Th/U و La/Th، حاکی از منشأ ماگماتیکی و جایگاه تکتونیکی مرتبط با قوس‌های آتشفشانی اقیانوسی (Oceanic Island Arc) هستند. این نتایج، اطلاعات پایه‌ای ارزشمندی جهت مدیریت منابع رسوبی در مناطق صنعتی و تدوین راهبردهای توسعه پایدار در اختیار مدیران و سیاستگذاران قرار می‌دهند.