بررسی ژئوشیمیایی و تعیین خاستگاه نهشتههای پادگانهای رودخانه قُلیان در منطقه قالیکوه لرستان، زاگرس مرتفع
نویسندگان
1 رئیس مطالعات اداره ژئوشیمی، مدیریت اکتشاف، شرکت ملی نفت ایران، تهران، ایران
2 کارشناس ارشد عملیات زمینشناسی، مدیریت اکتشاف، شرکت ملی نفت ایران، تهران، ایران.
3 رئیس اداره سیستمهای هیدروکربنی، مدیریت اکتشاف، شرکت ملی نفت ایران، تهران، ایران.
doi
10.22084/psj.2024.28718.1424چکیده
منطقه قالیکوه لرستان به دلیل گسترش شیلهاینفتی (نهشتههای ژوراسیکمیانی-کرتاسهپیشین) در زمینشناسی ایران بسیار حائز اهمیت میباشد. رودخانه قُلیان در بستر این نهشتهها جریان دارد. به منظور بررسی ژئوشیمی عنصری، تعیین خاستگاه و بررسی ارتباط غلظت عناصر با مقدار ماده آلی، تعداد 15نمونه از رسوبات پادگانهای رودخانه قُلیان و 15نمونه از شیلهاینفتی اطراف برداشت و مورد آنالیز پتروگرافی و ژئوشیمیایی قرار گرفت. نتایج نشان داد بیشترین تهیشدگی اکسیدهای اصلی در رسوبات به دلیل به تحرک زیاد Na طی فرایند هوازدگی شیمیایی و دگرسانیهای ثانویه مربوط به Na2O است و غنیشدگی فقط نسبت به CaO وجود دارد. غنیشدگی نسبت به عناصر جزئی Sb، As، Ni و V مربوط به شیلها و Sr با پراکندگی کانیهایرسی و لایههای آهکی و pH قلیایی محیط مرتبط است و تهیشدگی Rb پیامد شکستهشدن فلدسپارها در دگرسانی میباشد. عناصر Nb و Zr در کانیهای رسوبی به صورت فرعی وجود دارند. خاستگاه عناصر جزئی و خاکیکمیاب مرتبط با جایگاه تشکیل، هوازدگی در نهشتهها و میزان کلکربنآلی موجود در شیلهاینفتی پراکنده در منطقه است. نمونه سنگهای آواری در محدوده لیتارنایت، آرکوز تا شیل قرار گرفتهاند که مرتبط با حاشیه فعال قارهای و برخوردی هستند. خاستگاه تشکیل نهشتهها حاکی از شرایط آب و هوایی خشک با رسیدگی شیمیایی کم است و با توجه به نسبت Th/U رسوبات از سنگمنشاء با کمترین هوازدگی یا از موادی با کمترین حمل و نقل- رسوبگذاری مشتق شدهاند. میزان اندیس PIA و ICV نمونهها نشان از تأثیر کم هوازدگی بر رسوبات مرتبط با محیطهای زمینساختی فعال میباشد.