محیط رسوبی، دیاژنز و ژئوشیمی توالی کربناته کرتاسه بالایی در برش پاتینگ، شهرستان اسدیه، شرق ایران

نویسندگان

1 دانشیار گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

2 دانش‌آموخته کارشناسی‌ارشد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

3 دانشیار گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

doi
10.22084/psj.2024.28547.1419
چکیده

برش مورد مطالعه در 113 کیلومتری شرق بیرجند (23 کیلومتری شهرستان اسدیه) و شرق روستای پاتینگ قرار گرفته است. توالی مورد مطالعه به سن کرتاسه پسین به ضخامت 246 متر که عمدتاً متشکل از سنگ‌آهک‌های لایه متوسط تا ضخیم می‌باشد. مرز زیرین این نهشته‌ها با کنگلومرای قاعده‌ای قرمزرنگ و مرز بالایی توسط ماسه‌سنگ قرمز محدود شده است. در این پژوهش بر اساس مطالعات صحرایی و آزمایشگاهی، اجزای تشکیل‌دهنده سنگ‌های کربناتی شامل انواع اجزای اسکلتی و غیراسکلتی می‌باشد و 7 ریزرخساره‌ی کربناته شناسایی شده است که در 3 کمربند رخساره‌ای پهنه جزرومدی، لاگون نیمه­محصور و پشته کربناته نهشته شده‌اند. طبق شواهد به‌دست‌ آمده از ریزرخساره‌ها و تعیین الگوی رسوب‌گذاری آن‌ها، محیط رسوبی تعیین ‌شده برای برش پاتینگ، پلاتفرم کربناته از نوع رمپ تک‌شیب می‌باشد که کلیه ریزرخساره‌ها عمدتاً در بخش داخلی رمپ نهشته شده‌اند. داده‌های حاصل از آنالیز ژئوشیمیایی عناصر اصلی و فرعی نمونه‌های کربناته نشان‌دهنده ترکیب کانی‌شناسی اولیه‌ی کلسیتی نمونه‌ها و حاکمیت سیستم دیاژنتیکی بسته برای برش مورد مطالعه و همچنین با توجه به آنالیزهای ژئوشیمیایی و نقشه پالئوژئوگرافی کرتاسه پسین جهان می‌توان نتیجه گرفت که شرایط اقلیمی معتدله در محیط تشکیل این رسوبات حاکم بوده است. سنگ‌های آهکی مورد بررسی به‌طور گسترده تحت تأثیر فرایندهای دیاژنتیکی مختلف قرار گرفته‌اند که مهم‌ترین آن‌ها شامل میکرایتی شدن، سیمانی شدن، فشردگی مکانیکی و شیمیایی، تشکیل انواع تخلخل‌ها، انحلال، نئومورفیسم، شکستگی و پرشدگی رگه‌ها می‌باشد که در محیط‌های مختلف دیاژنتیکی دریایی، متئوریک، دفن کم‌عمق و بالاآمدگی ایجاد شده‌اند.