مطالعه بافت، عناصر ساختاری و مدل رسوبی رودخانه کوهستانی میانرود، میرجاوه، جنوب خاوری ایران
نویسندگان
1 استادیار گروه زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه آزاد اسلامی واحد زاهدان، زاهدان، ایران
doi
10.22084/psj.2022.25739.1336چکیده
گستره مورد مطالعه رودخانه میانرود به طول 51 کیلومتر، در جنوب خاور شهر میرجاوه و شمال کوه آتشفشان تفتان از نواحی بسیار کم بارش و دارای اقلیمی خشک است. این حوضه از نظر زمینشناسی در زون ساختاری فلیشی خاور ایران واقع شده است. بیش از 70 درصد سطح حوضه، کوهستانی با ناهمواری شدید است. جهت مطالعه رسوبشناسی رودخانه تعداد 17 نمونه از کف کانال برداشت شد. روند تغییرات درصد وزنی گراول از بالادست به پاییندست روندی کاهشی و روند تغییرات درصد وزنی ماسه و گل روندی افزایشی است. نمونههای گراولی از نظر شکل دانه میلهای، تیغهای، دیسکی و کروی هستند. رخسارههای گراولی بر اساس گسترش و درجه اهمیت آنها عبارتند از: رخساره گراولی Gmm و Gmg در مناطق بالادست (شدت جریان بالا)، رخساره گراولی Gcm و رخساره گراولی Gh به همراه رخسارههای Gp و Gt در مناطق میانی و مرکزی، رخساره آواری دانه ریز به صورت رخساره Fl و Fm در مناطق پاییندست رودخانه دیده میشود. با توجه به نوع و گسترش رخسارههای سنگی عناصر ساختاری کانال (عنصر CH)، بستر و سدهای گراولی (عنصر GB)، ماکروفرمهای افزایشی جانبی (عنصر LA) و رسوبات دانه ریز دشت سیلابی (عنصر FF) شناسایی شد. نزدیکی به منشاء، شیب زیاد توپوگرافی حوضه و بستر کانال اصلی رودخانه، کم عمق بودن کانال اصلی رودخانه، پیچش کم، عدم جابجایی و مهاجرت کانال به طرفین، وجود انواع سدهای گراولی در کانال رودخانه و گسترش عنصر ساختاری GB، گسترش گراولهای درشت دانه با طبقهبندی تودهای و افقی شکل در بستر و دیواره رودخانه، وجود رخسارههای Gcm، Gh، Gp و Gt، از جمله شواهدی هستند که مدل رودخانه میانرود را به عنوان رودخانه بریده بریده کم عمق با بستر گراولی معرفی میکند.