مطالعه بافت، عناصر ساختاری و مدل رسوبی رودخانه کوهستانی میانرود، میرجاوه، جنوب خاوری ایران

نویسندگان

1 استادیار گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه آزاد اسلامی واحد زاهدان، زاهدان، ایران

doi
10.22084/psj.2022.25739.1336
چکیده

گستره مورد مطالعه رودخانه میانرود به طول 51 کیلومتر، در جنوب خاور شهر میرجاوه و شمال کوه آتشفشان تفتان از نواحی بسیار کم بارش و دارای اقلیمی خشک است. این حوضه از نظر زمین­شناسی در زون ساختاری فلیشی خاور ایران واقع شده است. بیش از 70 درصد سطح حوضه، کوهستانی با ناهمواری شدید است. جهت مطالعه رسوب­شناسی رودخانه تعداد 17 نمونه از کف کانال برداشت شد. روند تغییرات درصد وزنی گراول از بالادست به پایین­دست روندی کاهشی و روند تغییرات درصد وزنی ماسه و گل روندی افزایشی است. نمونه­های گراولی از نظر شکل دانه میله­ای، تیغه­ای، دیسکی و کروی هستند. رخساره­های گراولی بر اساس گسترش و درجه اهمیت آن­ها عبارتند از: رخساره گراولی Gmm و Gmg در مناطق بالادست (شدت جریان بالا)، رخساره گراولی Gcm و رخساره گراولی Gh به همراه رخساره­های Gp و Gt در مناطق میانی و مرکزی، رخساره آواری دانه ریز به صورت رخساره Fl و  Fm در مناطق پایین­دست رودخانه دیده می­شود. با توجه به نوع و گسترش رخساره­های سنگی عناصر ساختاری کانال (عنصر CH)، بستر و سدهای گراولی (عنصر GB)، ماکروفرم­های افزایشی جانبی (عنصر LA) و رسوبات دانه ریز دشت سیلابی (عنصر FF) شناسایی شد. نزدیکی به منشاء، شیب زیاد توپوگرافی حوضه و بستر کانال اصلی رودخانه، کم عمق بودن کانال اصلی رودخانه، پیچش کم، عدم جابجایی و مهاجرت کانال به طرفین، وجود انواع سدهای گراولی در کانال رودخانه و گسترش عنصر ساختاری GB، گسترش گراول­های درشت دانه با طبقه­بندی توده­ای و افقی شکل در بستر و دیواره رودخانه، وجود رخساره­های Gcm، Gh، Gp و Gt، از جمله شواهدی هستند که مدل رودخانه میانرود را به عنوان رودخانه بریده­ بریده کم عمق با بستر گراولی معرفی می­کند.