رسوب شناسی و زمین شیمی رسوبات ساحلی خلیج پزم، جنوب خاوری ایران

نویسندگان

1 استادیار گروه اقیانوس‌شناسی، دانشکده علوم دریایی، دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار، چابهار، ایران

doi
10.22084/psj.2022.25851.1342
چکیده

منطقه مورد مطالعه در شمال باختر شهرستان چابهار و جنوب خاوری ایران، در بخش ساحلی منشور برافزایشی مکران واقع شده است. هدف از  انجام این پژوهش بررسی رسوب­شناسی و زمین­شیمی رسوبات ساحلی خلیج پزم به منظور بررسی غنی­شدگی غلظت زمینه­ای فلزات سنگین و تغییرات سطح آب دریا منطقه مورد مطالعه می‌باشد. بیشینه عمق خلیج پزم 20 متر می­باشد. در این پژوهش ابتدا، مطالعات کتابخانه­ای و اسنادی (شامل جمع­آوری مجموعه نقشه­ها، مقالات، کتاب­ها و تحقیقات مرتبط با موضوع پژوهش) انجام شد. سپس در بازدیدهای میدانی، با استفاده از مغزه­گیر اوگر (Euger) دو عدد مغزه رسوبی از رسوبات هولوسن در محدوده کم عمق ساحلی و زیر حد جزر‌‌و‌مدی در خلیج پزم برداشت شد. نمونه‌برداری به روش سیستماتیک از  تمام بخش‌های مغزه رسوبی به تعداد 22 نمونه انجام شد که این نمونه­ها مورد تجزیه و تحلیل رسوب­شناسی (دانه‌بندی، تعیین تیپ رسوبی، رسم نمودارهای مختلف، شناسایی اجزای متشکله و تعیین رخساره‌های رسوبی) و زمین‌شیمی (بررسی‌های کانی‌شناسی به روش میکروسکپی، تعیین درصد فراوانی عناصـر با روش تجزیه عنصری ICP-OES، تعیین درصد کربنات­ها با دستگاه کلسی‌متر خودکار) قرار گرفتند. نتایج دانه‌بندی رسوبات نشان می­دهد اندازه ذرات غالباً در حد رس  تا سیلت و مقادیر کمتری ماسه و گراول می­باشد که در برخی افق­ها ذرات در اندازه ماسه و گراول مقادیر بیشتری نشان می­دهد. ذرات گراولی عمدتاً مرتبط با خرده­های اسکلتی بوده و میزان کربنات در رسوبات بین 17 تا 84 درصد متغیر است. نتایج تجزیه و تحلیل عنصری نیز حاکی از آن است که کانی‌های تخریبی تشکیل دهنده رسوبات، شامل کوارتز، فلدسپات، مسکوویت، پیروکسن، آلبیت و کانی­های رسی کائولینیت، کلریت، و ایلیت هستند. فراوانی عناصر به‌ویژه آلومنیوم، منیزیم، منگنز، کروم، باریم با تغییرات سطح آب دریا ارتباط معکوس و دو عنصر کلسیم و استرانسیوم که معرف رسوبات درون حوضه­ای است، با تغییرات سطح آب دریا ارتباط مستقیم دارند. نتایج معادل­سازی سن تقریبی توالی رسوبی نشان می­دهد دو فاز مهم پیشروی و بالا آمدن سریع سطح آب دریا در محدوده زمانی از 2100 تا 2800 و نیز از 4900 تا 5800 سال قبل رخ داده است.