استفاده از دادههای رسوبشناسی و اقلیم برای بررسی خاستگاه ریزگرد، مطالعه موردی: منطقه خور و بیابانک (استان اصفهان)
نویسندگان
1 دانشجوی دکترا رسوبشناسی و سنگشناسی رسوبی، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران
2 دانشیار گروه زمینشناسی، دانشکده علومپایه، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران
3 کارشناس ارشد رسوبشناسی و سنگشناسی رسوبی، سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران
4 کارشناس ارشد رسوبشناسی و سنگشناسی رسوبی، سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران
doi
10.22084/psj.2021.24472.1295چکیده
در پژوهش حاضر خاستگاه ریزگردها در خور و بیابانک مورد بررسی قرار گرفت. در این مطالعه، 28 نمونه از رسوبات سطحی (ماسه بادی) در منطقه مورد مطالعه، برای بررسی رسوبشناسی و کانیشناسی نمونهبرداری انجام گردید. از نظر دانهبندی بیشتر رسوبات در اندازه ماسه بسیار ریز، و چند نمونه در اندازه سیلت و رس بوده که میتوانند به وسیله باد و توفان تا مسافت و مدت زمان زیادی حمل گردند. شناخت پدیدههای اقلیمی از راهکارهای کاهش خسارات ناشی از مخاطرات طبیعی می باشد. دادههای روزانه، ماهانه و سالانه مربوط به ریزگرد، میزان بارندگی و سرعت و راستای وزش باد مربوط به بازه زمانی 1370 تا 1389 از سازمان هواشناسی کشور دریافت گردید. بررسیها نشانه چیرگی راستای باد شمال خاوری و باختر به خاور است. کانیهای سنگین روشن مانند پیروکسن، بیوتیت، آمفیبول، کانیهای سنگین تیره (کانیهای اپک) در رسوبات شناسایی گردیدند. پیروکسن در رسوبات منطقهی مورد مطالعه از فراوانی بالایی برخوردار است (1 -2/1 درصد کل رسوب و 5 تا 10 درصد کانیهای سنگین) و بیشتر از نوع کلینوپیروکسن (اوژیت) است. با توجه به پراکندگی درصد ذرات زیر 63 میکرون و وضعیت مورفولوژیکی و اقلیمی و راستای وزش بادها، چنین دریافت گردید که بخش باختری منطقه خور و بیابانک، میتواند کانون اصلی تولید ریزگرد در منطقه به شمار آید. شناخت کافی از خاستگاه و زمان بروز آن میتواند در کاهش خسارات زیست بوم ناشی از آن مؤثر باشد. بدین خاطر، چشمههای تولید و انتشار ریزگردها مورد مطالعه قرار گرفته است. بر اساس مطالعات انجام شده، در شمال خاوری اصفهان بیانگر خاستگاه سنگهای آذرین اسیدی حدواسط و افیولیتهای منطقه انارک و سنگهای الترامافیک دگرسان شدهی پروتروزوییک تا پالئوزوییک پیشین انارک- خور و نیز مجموعههای افیولیتی رخنمون یافته در راستای گسلهایی مانند نایین دهشیر- بافت و غیره است.