مقایسه اثر متقابل کاربری اراضی، شدت بارش و فرسایش در سازندهای گچساران و آغاجاری (مطالعه موردی: حوزه های آبخیز مرغا و کوه گچ شهرستان ایذه)

نویسندگان

1 استاد دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی دانشگاه تربیت مدرّس، مازندران، نور، ایران

2 استادیار مرکز تحقیقات آموزش کشاورزی و منابع طبیعی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمان، ایران

doi
10.22084/psj.2022.24879.1309
چکیده

نوع استفاده از اراضی یکی از مهم­ترین روش­های جلوگیری از فرسایش خاک است. تغییرات کاربری اراضی به دلیل توسعه در حوزه­های آبخیز امری اجتناب­ناپذیر است. در این پژوهش به منظور تعیین اثر متقابل کاربری اراضی، شدت بارش و فرسایش در نهشته­های سازندهای آغاجاری و گچساران، بخشی از حوزه­های آبخیز مرغا و کوه گچ شهرستان ایذه با مساحت 1609 و 1202 هکتار انتخاب گردید. نمونه­برداری میزان رواناب، رسوب و میزان نفوذپذیری و شروع آستانه رواناب و فرسایش در هر دو سازند در 13 نقطه و با سه بار تکرار در سه کاربری مرتع و کشاورزی و مسکونی سازندهای آغاجاری و گچساران در شدت­های مختلف بارش 75/0 و 1 و 25/1 میلی­متر در دقیقه با استفاده از دستگاه باران­ساز کامفورست انجام شد. نتایج نشان داد که به طور کلی، در هر دو سازند میزان اثر متقابل کاربری­های مختلف و شدت بارش وجود تفاوت معنی­داری را در میزان رواناب، رسوب و میزان نفوذپذیری و شروع رواناب و فرسایش نشان می­دهند. به طور کلی در سازندهای آغاجاری و گچساران اثر متقابل کاربری اراضی و شدت بارش در همه مولفه­های فرسایش در هشت مورد و کاربری اراضی در دو مورد و شدت بارش در سه مورد دارای اثر معنی­داری می­باشند. بنابراین به طور کلی همه مولفه­های فرسایش بیشترین تاثیرپذیری را از اثر متقابل کاربری اراضی و شدت بارش می­پذیرند و کمترین تاثیرپذیری را هم مولفه­های مختلف فرسایش از کاربری اراضی می­پذیرند.