تجربۀ عرفانی به ‌مثابۀ مبنایی برای تفکر فلسفی، پژوهشی تطبیقی دربارۀ ووهوآ و عوالمِ خیال

نویسندگان

1 گروه فلسفۀ علم و ادیان و عرفان، دانشکدة الهیات، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران

2 گروه فلسفه علم و ادیان و عرفان، دانشکدة الهیات، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران

doi
10.22059/jpht.2026.407318.1006169
چکیده

تجربۀ عرفانی مواجهه‌ای شهودی با حقایق قدسی و تجلیّات الهی است که منجر به رؤیت هستی به عنوان یک کل واحد می‌شود. چنین تجربه‌ای، در صورت مصونیت از القائات شیطانی و نفسانی، می‌تواند منبعی معتبر برای شناخت حقیقت وجود باشد. مفهوم «ووهوآ» برآمده از تجربۀ فراحسی چوانگ‌تزو، فیلسوف برجستۀ چینی، است. او این تجربه را به اصلی فلسفی برای تبیین حقیقت وجود تبدیل کرده است. از سوی دیگر، مفهوم عوالم خیال نیز محصول تجربۀ عرفانی ابن‌عربی، عارف مسلمان، است؛ که وی نیز از این تجربه برای تبیین ساختارهای چندلایۀ وجود استفاده کرده است. این دو اندیشمند، به‌رغم فاصله‌های فرهنگی و تاریخی زیاد، زمینه‌های فلسفی مشترکی دارند؛ از جمله اینکه هر دو مبنای تفکر خود را بر نوعی ادراک از وجود استوار کرده‌اند که فراتر از ادراک حسی است. این پژوهش، با رویکردی توصیفی و موضوع‌محور، به تبیین دو مفهوم ووهوآ و عوالم خیال و تمرکز بر شباهت‌های این دو می‌پردازد. با توجه به پیچیدگی مباحث عرفان اسلامی در زمینۀ وجود و مراتب آن، سادگی بیان چوانگ‌تزو می‌تواند به درک بهتر این مفاهیم کمک کند و راهگشایی برای پژوهشگران و علاقه‌مندان به حوزۀ عرفان باشد. روش‌شناسی پژوهش بر پایۀ منابع کتابخانه‌ای است. یافته‌ها نشان‌دهندۀ مشابهت‌های فراوان میان این دو سنت فکری است.