برآورد ترکیب‌پذیری عمومی و هتروزیس در اکوتیپ‌های یونجه ایرانی با هدف تولید ارقام ساختگی (Synthetics)

نویسندگان

1 بخش تحقیقات ذرت و گیاهان علوفه ای، موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات ،آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران

2 بخش تحقیقات ذرت و گیاهان علوفه ای، موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات ،آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران

doi
10.22059/ijfcs.2025.390755.655128
چکیده

یکی از مراحل کلیدی در تولید ارقام ترکیبی یا سنتتیک در یونجه (Medicago sativa)، برآورد قابلیت ترکیب والدین از طریق ارزیابی عملکرد علوفه نتاج پلی‌کراس تولیدی می‌باشد. در این راستا، آزمایش حاضر با 20 ژنوتیپ شامل 10 نتاج پلی‌کراس به همراه 10 ژنوتیپ والدی یونجه داخلی شامل دو رقم آهنگ و ماندگار، دو اکوتیپ از یونجه بمی و یزدی و شش اکوتیپ یونجه مناطق سرد و معتدل با کدهای KFA15، KFA11، KFA13، KFA3، KFA4، KFA16 در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر در کرج طی سال‌های 1399 الی 1401 به اجرا درآمد. صفات مورد بررسی شامل ارتفاع بوته، تعداد ساقه در مترمربع، سرعت رشد مجدد، نمره خواب پاییزی و عملکرد علوفه خشک و تر بودند. نتایج تجزیه و تحلیل‌های آماری نشان داد که تفاوت معنی‌داری بین میانگین ژنوتیپ‌ها برای کلیه صفات بجز عملکرد علوفه تر وجود دارد. خانواده ناتنی Poly-KFA3 با عملکرد 91/22 تن در هکتار بیشترین و Poly-KFA15 با میانگین 48/19 تن در هکتار کمترین میزان عملکرد علوفه خشک را داشتند. بیشترین درصد هتروزیس در صفات ارتفاع بوته، تعداد ساقه در مترمربع، سرعت رشد مجدد، نمره خواب پاییزی، عملکرد علوفه تر و خشک به­ترتیب برابر با 25/13، 94/7، 03/57، 49/150، 92/10 و 25/14 درصد به­دست آمد. بر اساس برآوردهای ترکیب‌پذیری عمومی در صفات مورد بررسی، پنج والد Bami، Yazdi، KFA3، KFA13 و KFA16 جهت تلاقی و ایجاد جمعیت ترکیبی جدید انتخاب شدند.