تغییرات بیوشیمیایی، فیزیولوژیکی و بیان برخی از ژنهای تحمل به خشکی در عدس (Lens culinaris)
نویسندگان
1 گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران
2 گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران
3 گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران
4 گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران
5 گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران
6 گروه بیوتکونولوژی کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
doi
10.22059/ijfcs.2025.390766.655137چکیده
تنش خشکی به عنوان یکی از مهمترین عوامل محدودکننده تولید محصولات کشاورزی در مناطق خشک و نیمهخشک مطرح است. با توجه به اهمیت گیاه عدس (Lens culinaris) و کشت دیم آن در ایران، این پژوهش با هدف بررسی پاسخ دو ژنوتیپ حساس و متحمل عدس به تنش خشکی در سطوح مختلف (شاهد، تنش متوسط، و تنش شدید معادل ۹۰، ۶۰ و ۳۰ درصد ظرفیت زراعی) انجام شد. در این مطالعه، تغییرات صفات ریختشناسی، فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی، و همچنین بیان نسبی ژنهای کلیدی در مسیر تحمل به خشکی شامل DREB1C، Beta Amylase، HCF136، ABA/WDS وMIMP با استفاده از روش qRT-PCR مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که افزایش شدت تنش خشکی منجر به کاهش معنیدار در صفاتی مانند ارتفاع بوته، وزن تر و خشک اندام هوایی و ریشه، محتوای نسبی آب برگ، شاخص سطح برگ، کلروفیل و پروتئین کل برگ شد. در مقابل، صفات تراکم کرک برگ، میزان نشت الکترولیتی، تجمع پرولین و کربوهیدراتها، و غلظت مالوندیآلدهید و هیدروژنپراکسید افزایش یافتند. تحلیل بیان ژنها در ژنوتیپ متحمل نشان داد که با تشدید تنش، بیان ژنهای ABA/WDS و HCF136 بهطور معنیداری افزایش و بیان ژنهای DREB1C، Beta Amylase و MIMP کاهش یافت. این یافتهها بر نقش این صفات و ژنها در سازوکار تحمل به خشکی در عدس تأکید دارند و میتوانند در برنامههای اصلاحی برای توسعه ارقام متحمل به خشکی مورد استفاده قرار گیرند.
