فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

خشکی عامل اصلی محدودکننده‌ عملکرد گندم در جهان است که با اختلال در فرآیندهای فیزیولوژیکی، از جمله تقسیم سلولی آندوسپرم و پر شدن دانه، قدرت مخزن را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این پژوهش با هدف بررسی اثر تنش خشکی بر ظرفیت مخزن و فرآیند پر شدن دانه، با تمرکز بر ویژگی‌های تقسیم سلولی آندوسپرم، طی فصل رشد ۱۴۰۰–۱۳۹۹ در گلخانه‌ گروه زراعت و اصلاح نباتات دانشگاه تهران انجام شد. دو رقم گندم با حساسیت متفاوت به کم‌آبیاری (هامون: مقاوم، شوش: حساس) تحت دو سطح رطوبتی شامل آبیاری مطلوب (۷۰ درصد ظرفیت زراعی) و تنش کم‌آبیاری (۵۰ درصد ظرفیت زراعی) بررسی شدند. نتایج نشان داد که تنش کم‌آبیاری باعث ۷۰/31 درصد کاهش در عملکرد دانه در شوش و 34/25 درصد در هامون شد. همچنین، تنش کم‌آبیاری به­طور معنی‌داری وزن نهایی دانه، سرعت و دوره پر شدن دانه را در هر دو رقم کاهش داد. کاهش تعداد نهایی سلول‌های آندوسپرم (66/41 درصد در شوش و 41/29 درصد در هامون) و کوتاه­شدن دوره تقسیم سلولی (حدود 4-5 روز)، به‌طور مستقیم قدرت مخزن را محدود کرد و منجر به افت نرخ پر شدن دانه شد. در واقع، کاهش تقسیم سلولی، انتقال مواد به دانه را مختل کرده و نقش مهم این فرآیند را در تنظیم سرعت پر شدن دانه نشان داد. در مجموع، پایداری بیشتر فعالیت سلولی در رقم هامون، موجب حفظ بهتر ظرفیت مخزن و عملکرد نهایی آن در شرایط کم‌آبیاری شد. این نتایج بر اهمیت انتخاب ژنوتیپ‌هایی با توان تقسیم سلولی مطلوب در شرایط خشکی تأکید دارد.