فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تنش شوری به عنوان یکی از چالش‌های اساسی در تولید گندم، باعث کاهش قابل‌توجه کیفیت و عملکرد محصول از طریق تغییر در ویژگی‌های دانه می‌شود. در این پژوهش، ۳۲۰ ژنوتیپ گندم (شامل ۱۰۸ رقم تجاری و ۲۱۲ لاین بومی ایرانی) در قالب طرح آزمایشی آلفا-لاتیس با دو تکرار مورد ارزیابی قرار گرفتند؛ آب آبیاری با شوری dSm-1 ۶ به عنوان سطح پایه (شوری ملایم) و آب آبیاری با شوری dSm-1 ۱۰ به عنوان سطح افزایش‌یافته (شوری بالا) به­کار گرفته شدند. ویژگی‌های ریخت‌سنجی دانه در سه نما (پشتی، جانبی و عمودی) با استفاده از فناوری پردازش تصویر به دقت اندازه‌گیری شدند. تنش شوری کاهش معنی‌داری در وزن هزار دانه (5/28 %)، طول (3/26 %)، عرض (1/22 %)، حجم (7/31 %) و نسبت تغییر شکل دانه ایجاد کرد. تجزیه به‌عامل‌ها، چهار عامل اصلی (ابعاد، شکل، ناهمواری سطح، تراکم) را شناسایی نمود که 5/83 % واریانس را تبیین می‌کردند. تجزیه تفکیک خطی (LDA) با دقت 96 % ژنوتیپ‌ها را در دو گروه شور و پایه طبقه‌بندی کرد که نشان‌دهنده تأثیر بارز شوری بر ریخت‌شناسی دانه است. همبستگی قوی بین ضخامت دانه و وزن هزار دانه (97/0=r) و نقش کلیدی حجم دانه در تعیین وزن هزار دانه (95/0=r) آشکار شد. سامانه تصویربرداری به‌کاررفته در این پژوهش، توانست ژنوتیپ‌هایی مانند «اوحدی» را به‌عنوان ارقام مقاوم به شوری شناسایی کند. به‌کارگیری این فناوری در کنار تحلیل‌های دقیق آماری، روشی مؤثر برای تشخیص و انتخاب ارقام متحمل در برنامه‌های اصلاحی فراهم می‌سازد