فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پیشینه و اهداف: برنامۀ فلسفه برای کودکان و نوجوانان (فبک)، رویکردی نسبتاً نو در نظام تعلیم‌ و تربیت است، که بر آموزش مهارت تفکر تأکید دارد. متیو لیپمن، بنیانگذار فبک، ابزار اصلی آموزش مهارت‌های فکری را داستان‌های فلسفی می‌داند. بنابراین، تولید، ترجمه و تحلیل داستان‌های کودک و نوجوان بر پایة غنای فلسفی و متناسب با فرهنگ بومی جامعه، اهمیتی ویژه پیدا می‌کند. روش‌ها: جمشید خانیان از داستان‌نویسان مطرح کودک و نوجوان است، که آثارش از جهات مختلف شایستة شناسایی است. در این جستار، یکی از رمان‌های او با نام عاشقانه‌های یونس در شکم ماهی به روش توصیفی- تحلیلی مبتنی بر مؤلفه‌های فبک و در سه بخش عمده (ادبی، جهان‌نگری و روان‌شناختی) تحلیل می‌شود. یافته‌ها: بر‌ترین ویژگی فلسفی این رمان در بُعد ادبی آن است، که در شگردهای داستان‌نویسی همچون شخصیت‌پردازی‌های متناسب با گروه‌های سنی هدف و زبان مناسب برای نوجوانان، تبلور می‌باید؛ تأمل‌های روان‌شناسانه و توجه به نیازهای روحی مخاطبان در آن، از کیفیتی نسبی برخوردار است؛ عبارت‌ها و جملات دلالت‌کننده بر بنیان‌های فلسفی و مفاهیم هستی‌شناسانه در مقایسه با نشانه‌های ادبی و روان‌شناختی، آمار کمتری دارد. نتیجه‌گیری: در مجموع می‌توان گفت، این رمان از مختصات لازم برای استفاده در کلاس‌ فبک و حلقه‌های کندوکاو فلسفه‌محور برخوردار است. دور بودن خانیان از خاستگاه و زیستگاه فبک و آفرینش رمان با انگیزه‌هایی فراتر از طرح آن در این‌گونه محافل، به نمایان شدن کاستی‌های جزیی در سویه‌های روان‌شناختی و فلسفی رمان انجامیده است، که می‌تواند با نقش آسیب‌شناسانة خود داستان‌نویسان را به آفرینش داستان‌هایی با عناصر فلسفی غنی‌تر رهنمون شود.