فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پیشینه و اهداف: هدف پژوهش حاضر، تحلیل سؤالات آزمون‌های نهایی درس علوم و فنون ادبی پایة دوازدهم بر اساس سطوح طبقه‌بندی شناختی بلوم در بازة زمانی سال‌های ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۴ است روش‌ها‌: پژوهش از نوع توصیفی ـ تحلیلی و با رویکرد آمیخته (کمی و کیفی) انجام شده است. داده‌های پژوهش شامل کلیة سؤالات آزمون‌های نهایی کشوری این درس در سال‌های یادشده است. در مرحلة نخست، سؤالات بر اساس شش سطح شناختی بلوم (دانش، درک، کاربرد، تحلیل، ترکیب و ارزیابی) طبقه‌بندی شدند و برای اطمینان از روایی و پایایی، فرایند کدگذاری به‌صورت دو مرحله‌ای و با نظر متخصّصان انجام شد. سپس فراوانی و درصد هر سطح محاسبه و توزیع سؤالات در سال‌های مختلف با استفاده از آمار توصیفی و آزمون دقیق فیشر بررسی شد. یافته‌ها:  نتایج پژوهش نشان داد که بیش از ۸۰ درصد از سؤالات در سه سطح پایین‌تر طبقه‌بندی بلوم (دانش، درک و کاربرد) قرار دارند و هیچ سؤالی در سطوح ترکیب و ارزیابی طراحی نشده است. آزمون دقیق فیشر وجود رابطة آماری معنادار میان سال برگزاری آزمون و سطح شناختی سؤالات را تأیید کرد؛ هرچند تغییرات فاقد الگوی منظم و تصاعدی به سمت سطوح بالاتر شناختی بودند.نتیجه‌گیری: این یافته‌ها بیانگر غلبة رویکرد حافظه‌محور در طراحی سؤالات و کم‌توجهی به مهارت‌های تفکر انتقادی و خلاقیت در نظام ارزشیابی رسمی است. نتایج این پژوهش می‌تواند در بازنگری برنامه‌های درسی و طراحی آزمون‌های آینده با هدف تقویت سطوح بالای شناختی مورد استفاده قرار گیرد.