تحلیل محتوای داستانهای برگزیده کودک و نوجوان با رویکرد «کاربست افعال و زمانهای فعلی پرکاربرد فارسی» در آموزش زبان فارسی
نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران
doi
10.48310/rpllp.2025.21406.1289چکیده
ادبیات کودک بهعنوان منبعی غنی از درونداد زبانی، نقش حیاتی در آموزش زبان ایفا میکند. داستانها یادگیرنده را در معرض ساختارهای دستوری و واژگانی در بافتی معنادار قرار میدهند. از میان عناصر زبانی، افعال بهعنوان ستون فقرات جمله، نقش تعیینکنندهای در انتقال معنا دارند. این پژوهش با هدف شناسایی، دستهبندی و تحلیل افعال و زمانهای پرکاربرد فارسی در داستانهای کودک و نوجوان انجام شد. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیل محتوای کمی بر روی ۲۰ کتاب داستان برگزیده گروه سنی ۶-۱۲ سال منتشر شده در سالهای ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۲ انجام شد. نمونهها به روش هدفمند انتخاب و دادهها با چکلیست محققساخته استخراج شدند. تحلیل دادهها با استفاده از آمار توصیفی و نرمافزار SPSS نسخه ۲۶ انجام گرفت. تحلیل پیکره ۶۰,۰۰۰ کلمهای نشان داد که ده فعل پرکاربرد شامل «بودن»، «داشتن»، «کردن»، «گفتن»، «شدن»، «رفتن»، «آمدن»، «خوردن»، «دیدن» و «دانستن» بیش از نیمی از افعال را تشکیل میدهند. زمان ماضی ساده با سهم ۶۵% غالبترین زمان بود. رابطه معناداری بین ژانر داستان و نوع افعال به کار رفته مشاهده شد. همچنین افعال مرکب مبتنی بر این افعال هستهای، سهم قابل توجهی در پیکره زبانی داشتند. یافتهها نشان میدهد که تمرکز بر آموزش این افعال و زمانهای پرکاربرد میتواند به بهینهسازی فرآیند آموزش زبان فارسی بینجامد. استفاده از این یافتهها در تولید مواد آموزشی و برنامهریزی درسی توصیه میشود. این رویکرد میتواند به توسعه مهارتهای زبانی کودکان و نوجوانان در درک و تولید جملات معنادار کمک شایانی نماید.
