تحلیل محتوای کتاب‌های‌ فارسی دورة دوم ابتدایی بر اساس مؤلفه‌های تربیت اخلاقی (با تکیه بر روش آنتروپی شانون)

نویسندگان

1 گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری، گروه مطالعات برنامه درسی و سنجش و اندازه گیری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

3 دانشجوی دکتری تخصصی روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

doi
10.48310/rpllp.2026.19703.1235
چکیده

پیشینه و اهداف: تربیت اخلاقی یکی از بنیادی‌ترین مسائل در حوزة آموزش‌وپرورش به شمار می‌آید. هدف پژوهش حاضر، تحلیل محتوای کتاب‌های فارسی دورة دوم ابتدایی بر اساس مؤلفه‌های تربیت اخلاقی به منظور روشن‌سازی جایگاه این مؤلفه‌ها در متون درسی است. روش‌ها‌: پژوهش حاضر به روش تحلیل محتوا انجام می‌شود. ابزار گردآوری داده‌ها چک‌لیستی است که پژوهشگر در جریان سندکاوی و مطالعات کتابخانه‌ای تدوین کرده و در فرآیند تحلیل به کار می‌برد. داده‌ها با استفاده از آنتروپی شانون تجزیه‌وتحلیل می‌شوند. جامعة پژوهش شامل محتوای کتاب‌های فارسی دورة دوم ابتدایی را دربرمی‌گیرد و به دلیل ماهیت موضوع، حجم نمونه معادل با کل جامعه در نظر گرفته می‌شود. یافته‌ها: نتایج تحلیل نشان می‌دهد در کتاب فارسی چهارم ابتدایی، بیشترین ضریب اهمیت به مؤلفة «عادات ‌خوب» (441/0) تعلق دارد و کمترین ضریب مربوط به مؤلفة «تفکر و تعقل» (0) است. در کتاب فارسی پنجم ابتدایی نیز بیشترین ضریب اهمیت به مؤلفة «عادات ‌خوب» (407/0) اختصاص دارد در حالی که مؤلفة «تفکر و تعقل» (0) کمترین سهم را به خود اختصاص می‌دهد. در کتاب فارسی ششم ابتدایی، بیشترین ضریب اهمیت به مؤلفة «عادات ‌خوب» (440/0) مربوط می‌شود و مؤلفة «تفکر و تعقل» (0) در پایین‌ترین سطح قرار دارد. نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌ها، بازبینی و اصلاح محتوای کتاب‌های درسی فارسی در دورة دوم ابتدایی با تأکید بر ایجاد توازن در توزیع مؤلفه‌های تربیت اخلاقی، زمینة پرورش دانش‌آموزانی با توانایی‌های شناختی و اخلاقی متعادل را فراهم می‌آورد.