ارزیابی نقش زیرساخت های عمرانی در شاخص‌های اقتصادی برنامه های توسعه کشور (مطالعه موردی: بنادر کشور)

نویسندگان

1 استاد، دانشکده علوم سیاسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.

2 دانشجوی دکتری، دانشکده علوم سیاسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.

3 استادیار، دانشکده علوم سیاسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.

doi
10.22065/jsce.2024.425723.3278
چکیده

اکثر فعالیت‌های اقتصادی نیازمند مقداری تحرک کالا و یا اشخاص هستند. فعالیت‌های تولیدی برای تأمین نهاده‌ها و توزیع ستاده‌ها نیازمند حمل‌ونقل می‌باشند. فعالیت‌های مصرفی نیز نیازمند جابجایی می‌باشند، خانوارها سفرهایی را به‌قصد خرید و تفریح و فروش عوامل تولیدی در اختیار خود انجام می‌دهند. به همین خاطر در ادبیات اقتصادی بین مفاهیم تولید، مصرف،‌ مبادله و تجارت با حمل‌ونقل ارتباط بسیار نزدیکی وجود دارد و ازاین‌رو بخش حمل‌ونقل و اهمیت آن همواره در ادبیات اقتصادی مورد تأکید بوده است. بنادر به عنوان یک زیرساخت مرکزی و حیاتی در سیستم حمل‌ونقل دریایی نقشی مهم و اساسی ایفا می‌کند. فعالیت کارای یک بندر می‌تواند منطقه هم‌جوار بندر را از یک مزیت نسبی برای بهره‌برداری از مواهب فوق‌الذکر بهره‌مند سازد. با این نگرش در پژوهش حاضر سعی شده است تا اثر عملکرد بنادر ایران به عنوان زیرساخت‌های عمرانی بر رشد شاخص‌های اقتصادی ذکر شده در برنامه‌های توسعه بررسی گردد. به همین منظور در ابتدا شاخص‌های اقتصادی ذکر شده در برنامه‌های توسعه استخراج گردیده و در مورد اهمیت هر یک بحث شده است. نتایج نشان داد در هیچ یک از برنامه‌های توسعه تعریف روشنی از مفهوم توسعه اقتصادی ارایه نشده است. در خصوص کمی‌سازی فقط در برنامه ششم توسعه اهداف کمّی کلان و بخش‌های اقتصادی به تفکیک ارایه شده و در سایر برنامه‌ها به‌صورت محدود اشاره شده است. نتایج نشان داد.برنامه ششم توسعه بیش‌ترین میزان فراوانی شاخص‌های اقتصادی توسعه (366 بار) را دارد و برنامه چهارم (235 بار)، پنجم (226 بار)، دوم (240 بار)، برنامه اول (221) و برنامه سوم (189 بار) به‌ترتیب در مراحل بعدی قرار دارند. همچنین در بین شاخص‌های توسعه اقتصادی نیز شاخص تولید (240 بار)، درآمد (169بار)، اشتغال (142 بار) به‌ترتیب بیش‌ترین و تورم (17 بار)، تولید ناخالص داخلی (18 بار)، و حضور فعال زنان در جامعه (21 بار) به‌ترتیب از کم‌ترین میزان فراوانی در برنامه‌های توسعه برخوردار هستند.