بررسی واکنش ژرم‌پلاسم جو زراعی بومی اقلیم بیابانی نسبت به تنش خشکی آخر فصل

نویسندگان

1 استادیار، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی سیستان (زابل)، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایران

2 دانشیار، موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران

3 دانشیار، موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران

4 دانشیار، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی یزد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایران

doi
10.22059/ijfcs.2024.382362.655101
چکیده

این تحقیق با هدف ارزیابی منابع ژنتیکی جو زراعی بانک ژن گیاهی ملی ایران در شرایط تنش خشکی و شناسایی ژنوتیپ‌های متحمل صورت گرفت. براین اساس، 50 ژنوتیپ از کلکسیون جو زراعی از اقلیم گرم و خشک ایران، در شرایط تنش خشکی ارزیابی شدند. ژنوتیپ‌ها در دو سال زراعی متوالی به همراه شش رقم تجاری جو شامل نیمروز، یوسف، گوهران، مهر و خاتم مورد ارزیابی دقیق قرار گرفتند. طرح آماری مورد استفاده بلوک کامل تصادفی با سه تکرار در دو شرایط آبیاری نرمال و تنش خشکی در ایستگاه تحقیقاتی یزد و ایستگاه تحقیقاتی زهک در استان سیستان بود. در شرایط تنش خشکی قطع آبیاری پس از ساقه­رفتن 50 درصد از ژنوتیپ‌ها انجام شد. بر اساس نتایج تجزیه مرکب صفات، اثر متقابل سه‌گانه ژنوتیپ در تنش خشکی در سال بر همه صفات معنی­دار شد. تجزیه به مولفه‌ها در شرایط نرمال و تنش خشکی در ایستگاه تحقیقاتی یزد در هر دو سال نتایج تقریبا مشابهی داشت و نشان داد ژنوتیپ­های شماره 50 و رقم نصرت در میانگین عملکرد نسبت به سایر ژنوتیپ­ها برتری داشتند. تجزیه به مولفه‌ها در دو سال زراعی در شرایط نرمال و تنش خشکی در ایستگاه زهک نشان­دهنده واکنش متفاوت ژنوتیپ‌ها در سال‌های مختلف بود. به نظر می‌رسد نتایج متفاوت در سال دوم نسبت به سال اول ناشی از شدت تنش بالاتر در این سال می‌باشد. در این شرایط پایداری ژنوتیپ‌ها اهمیت زیادی دارد، براساس آماره پایداریAMMI  ژنوتیپ‌های شماره 27، 23 و 34 به عنوان ژنوتیپ‌های پایدارتر در این آزمایش شناسایی شدند.