بررسی منشا چشمه شوراب و مکانیسم تشکیل نهشته های میکروبی تراورتن- توفا در گردنه گدوک (جاده فیروزکوه) ایران

نویسندگان

1 استادیار دانشکده زمین‌شناسی، پردیس علوم، دانشگاه تهران، تهران

2 دانشجوی کارشناسی‌ارشد، دانشکده زمین‌شناسی، پردیس علوم، دانشگاه تهران، تهران

3 دانشجوی کارشناسی‌ارشد، دانشکده زمین‌شناسی، پردیس علوم، دانشگاه تهران، تهران

doi
10.22084/psj.2020.20775.1232
چکیده

چشمه تراورتن­ساز شوراب در فاصله‌ی 140 کیلومتری شرق تهران و در ابتدای گردنه گدوک در مرز استان‌های تهران و مازندران قراردارد. این چشمه از شکستگی‌ها و زهکشی‌های موجود از سازند باروت از تونل قطار منشأ می‌گیرد. با توجه به زمان تشکیل نهشته‌ها، دو گروه تفکیک گردید: گروه اول نهشته‌های که امروزه در حال تشکیل و شکل‌گیری هستند و اکثراً دارای رنگ‌های متنوع بوده و گروه دوم نهشته‌های قدیمی و فسیل ‌شده که عمدتاً در مجاورت مسیر راه‌آهن و در کنار نهشته‌های جدید در غرب روستا قرار دارد و بیش­تر کرم‌رنگ می‌باشد. سن تشکیل این نهشته‌های جدید کمتر از صدسال می‌باشد. مورفولوژی و نهشته‌های رسوبی به فرم‌های آبشاری و لایه‌ای می‌باشد. براساس ویژگی‌های ظاهری دو لیتوتایپ از نوع 1- تراورتن لامینه‌ای (Laminated travertine) و 2- توفای آهکی یا فریم­ستون فیتوهرمی (Calcareous Tufa or Framestone phytoherm) شناسایی شد. نتایج پتروگرافی برش­های نازک میکروسکوپی منجر به شناسایی  چهار نوع میکروفاسیس شامل: 1- میکروفاسیس باندستون رفتی: Microfacies raft boundstone؛ 2- میکروفاسیس جلبکی؛ 3- میکروفاسیس باندستون لامینه Microfacies Crystalline crusts و 4- میکروفاسیس باندستون بوته‌ای گردید. انحلال و سیمانی شدن از مهم­ترین فرآیندهای دیاژنزی توفا و تراورتن در فاسیس­های کربناته منطقه می‌باشد. بر اساس غلظت یون‌های محلول، تیپ آب چشمه شوراب تقریباً خنثی تا کمی قلیایی و از نوع کلرورسدیک می‌باشد.