بررسی انتقادی رابطۀ عقل و بُعد تعهدی ایمان از منظر جان کاتینگهام با تاکید بر دیدگاه علامۀ طباطبایی
نویسندگان
1 گروه حکمت عملی، مؤسسة پژوهشی حکمت و فلسفة ایران، تهران، ایران
doi
10.22059/jpht.2024.381758.1006070چکیده
جان کاتینگهام –فیلسوف معاصر انگلیسی- دیدگاه خود در رابطۀ عقل و ساحت تعهدی ایمان را ذیل سه محور مطرح کرده است: 1. کارکرد تعهد دینی در حیات اخلاقی انسان؛ 2. عدم منافات میان تعهد دینی و خودمختاری انسان؛ 3. کارکرد متمایز قرینه در تعهد دینی و علم تجربی. در اثر پیش رو دیدگاه کاتنیگهام در دو محور نخست ارزیابی شده است. وی در محور اول، پشتوانۀ تعهد دینی و التزام به قوانین اخلاقی را اعتقاد به منبع خیر بودن خداوند میداند. در محور دوم، با استفاده از مبانی اگزیستانسیالیستی در رابطۀ انسان و جهان، معتقد است انسان موجودی خودساز نیست و در شرایطی قرار دارد که خود تاثیری در تحقق آن نداشته است. در چنین شرایطی، تسلیم در برابر قوانین اخلاقی، تسلیم در مقابل ارادۀ بیگانه نیست، بلکه انتخابی آگاهانه برای رشد خویش است. دیدگاه وی در این دو محور با توجه به آراء علامۀ طباطبایی قابل بررسی است. در محور نخست، تبیینی عالیتری بر اساس مبانی فلسفی علامه طباطبایی قابل طرح است. اما نسبت به محور دوم، دو نکتۀ قابل ملاحظه وجود دارد: نخست آنکه پاسخ او در این مساله، بیانی متوسط در تبیین رابطۀ خداوند و انسان است، و دوم آنکه تعهد اولیه به همان رکن ایمان مقدم بر عمل است، نه متاخر از آن.