مدل سنجش و برآورد وضعیت نظم بین‌الملل و موقعیت هژمونی آمریکا

نویسندگان

1 دانشیار گروه روابط بین الملل دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ایران.

doi
10.22067/irlip.2025.87056.1504
چکیده

بحث پیرامون آینده نظم و سناریوهای احتمالی آن متکی بر این پیش‌‏فرض است که امکان تغییر در نظم هژمونیک با محوریت ایالات متحده ‌‌‌‌امریکا وجود دارد‌‌‌‌‌‌‌‌. پرسشی که معطوف به این مسأله کلیدی قابل طرح است اینکه، چگونه و با چه شاخص‌‌هایی‌‌‌‌ می‌توان موقعیت هژمونی ‌‌‌‌امریکا را در عرصه بین‌المللی ارزیابی و مورد سنجش و قضاوت قرار داد؟ تلاش برای ارائه یک مدل برآوردی با ابتنای بر نظریات مختلف نظم بین‌المللی و نه یک نظریه یا منظرخاص و سپس سنجش وضعیت هژمونی ‌‌‌‌امریکا در دو رویکرد مقایسه‌‌‌ای مکمل با استفاده از داده‌‌ها و استنادات معتبر بین‌المللی در ظرف مدل ارائه شده، محور اصلی مباحث این مقاله است‌‌‌‌‌‌‌‌. یافته‌‌های حاصله مبتنی بر مدل ارائه شده ذیل سه محور برتری نسبی، اراده ملی و پذیرش بین‌المللی موید آن است که ‌‌‌‌امریکا در برخی شاخص‌‌های هژمونی بویژه در ابعاد اقتصادی، نظامی و تکنولوژیکی از برتری نسبی قابل ملاحظه‌‌‌ای از رقبا برخوردار بوده و کماکان قابلیت‌‌های هژمون را دارد، اما جایگاه هژمونی آن در مولفه‌‌هایی از مدل معطوف به ثبات سیاسی و شاخص‌‌های شکنندگی و بویژه اراده ملی است قطعاً نسبت به گذشته در مسیر افول است‌‌‌‌‌‌‌‌. با این حال روندهای کنونی و چشم اندازهای ترسیم شده برای سال‌‌ها و دهه ‏های آتی بیانگر ابهامات و عدم قطعیت‌‌های متعددی در خصوص نظم بین‌المللی است که نیازمند توجه به آینده‌‌های بدیل نظم و نه یک آینده مشخص است‌‌‌‌.