ریزگرد و کانون های آن: مبانی و روش های شناسایی و تثبیت این کانون ها با نگرش ویژه به دشت خوزستان
نویسندگان
1 دانشجوی دکترا رسوبشناسی و سنگشناسی رسوبی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس
2 استادیار بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان
3 دانشیار گروه زمینشناسی، دانشکده علومپایه، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس
4 مدیریت اداره خدمات فنی و محیطهای تحقیقاتی پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری
doi
10.22084/psj.2019.3501چکیده
پدیدهی ریزگرد از مهمترین چالشهای زیستمحیطی جوامع امروزی میباشد. شناخت این پدیده و راهکارهای مقابله با آن از مباحث نوین در رسوبشناسی محیطی است. شناسایی کانونهای ریزگرد با استفاده از روشهای متعددی همچون تکنیک دورسنجی و ماهوارهای، مطالعات رسوبشناسی و ژئوشیمی، ردیابی رسوب با کمک مدلهای آماری و دادهکاوی و یا تلفیـقی از این روشها امـکانپذیر اسـت. مهمترین عوامل ایجاد ریزگرد عبارتند از خشکسالی، فرسایش، عدم وجود پوشش گیاهی و همچنین مدیریت ناصحیح منابع آبی میباشد. برای مقابله با آثار ریزگرد مالچ پاشی، احداث بادشکن، احداث تلههای رسوبی و مدیریت صحیح منابع آب از مهمترین فاکتورها و راهکارهای کاهش توفانهای ریزگرد و تثبیت کانونهای گردوغبار میباشد. پدیده ریزگرد تاثیر مستقیم بر سلامت انسان و بخش کشاورزی و ساخت و ساز و تاثیر مستقیم و غیرمستقیم بر اقتصاد و کاهش کیفیت زندگی داشته است. وجود 7 کانون داخلی ریزگرد در کنار حدود 5 کانون خارجی ریزگرد در استان خوزستان، سبب شده که این استان همواره در معرض توفانهای گرد و غبار قرار گیرد. ترکیب رسوبشناسی این ریزگردها عموماً در سه گروه سیلیکات، کربنات و تبخیری جای میگیرد و تیپ رسوبی عـمده نهشـتههای کانونهای داخلی دشت خوزستان گلماسهای با کمی گراول است. پارامترهای رسوبشناسی نهشتههای کانونهای گرد و غبار دشت خوزستان در یک روند قائم از شمال به جنوب بهبود پیدا میکنند. خاستگاه عمدهی نهشتههای کانونهای داخلی گنبدهای نمکی، سازندهای مارنی، ماسهسنگی و کنگلومرایی میباشد. پایشهای زیستمحیطی بر روی کانونهای ریزگرد و نمونههای ریزگرد دشت خوزستان حاکی از وجود آلودگیهای زیستمحیطی متأثر از جنگ تحمیلی، فعالیتهای نفتی و پتروشیمی در کنار فعالیتهای صنعتی و کشاورزی میباشد.