بررسی تنوع ژنتیکی ژنوتیپ‌های گندم نان و روابط بین صفات زراعی با استفاده از روش‌های آماری چندمتغیره

نویسندگان

1 گروه ژنتیک و تولید گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ولی عصر (عج) رفسنجان، رفسنجان، ایران.

2 گروه گیاه‌پزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ولی عصر (عج) رفسنجان، رفسنجان، ایران

3 گروه و اصلاح نباتات، دانشکده علوم و مهندسی کشاورزی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22059/ijfcs.2024.370255.655054
چکیده

بهبود ژرم‌پلاسم و تنوع ژنتیکی راهکاری اساسی برای تولید قابل اعتماد و پایدار گیاهان زراعی است. به منظور مطالعه تنوع ژنتیکی و ارتباط صفات زراعی، 800 ژنوتیپ گندم پائیزه به همراه پنج رقم فلات، سرداری، روشن، زارع و پیشگام در قالب طرح حجیم­شده در مزرعه دانشکده کشاورزی دانشگاه ولی­عصر (عج) رفسنجان مورد ارزیابی قرار گرفتند. ژنوتیپ‌های مورد مطالعه در تجزیه خوشه‌ای به روش­های فازی و کا-مینز به چهار گروه تقسیم شدند. صفات وزن بیولوژیکی، عملکرد دانه، شاخص برداشت، ارتفاع، طول سنبله و وزن دانه در سنبله به­ترتیب بیشترین اهمیت را در بروز تنوع ژنتیکی ژنوتیپ‌ها در هر دو روش خوشه­بندی داشتند. در تجزیه رگرسیون چندگانه صفات روز تا گلدهی و روز تا رسیدگی، طول سنبله، عملکرد بیولوژیک‌، تعداد دانه و وزن دانه در سنبله، وزن هزار دانه و شاخص برداشت 89/85 درصد از کل تغییرات عملکرد دانه را توجیه نمودند. صفات عملکرد بیولوژیک و شاخص برداشت بیشترین اثر مستقیم و مثبت را روی عملکرد دانه داشتند. نتایج نشان داد که برخی از ژنوتیپ­ها بر اساس تعدادی از صفات، به­ویژه عملکرد دانه و اجزاء آن نسبت به ارقام شاهد برتری داشتند. این ژنوتیپ­ها می­توانند در شرایط آب و هوایی رفسنجان به عنوان ژنوتیپ­های کاندید در برنامه­های اصلاحی مورد توجه قرار گیرند