فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نعناع فلفلی یکی از گیاهان باارزش در صنعت داروسازی است. کمبود آب یکی از مهم‏ترین محدویت‏ های تولید این گیاه در ایران می‏ باشد. کاربرد مواد آلی مانند اسیدهیومیک و سرکه چوب با کاهش اثرات تنش خشکی می ‏تواند به تولید گیاهان دارویی کمک کند. این پژوهش با هدف بررسی اثر محلول‌پاشی اسیدهیومیک و سرکه چوب بر صفات گیاهی و ترکیبات اصلی اسانس نعناع فلفلی در شرایط تنش خشکی اجرا شد. آزمایش مزرعه ‏ای به‌صورت کرت‌های خردشده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس در سال 1398اجرا شد. تیمارهای آزمایشی شامل رژیم کم­ آبیاری در سه سطح (آبیاری تا حد ظرفیت مزرعه و به­‌ترتیب بعد از تخلیه 25 (بدون تنش)، 40 (تنش متوسط خشکی) و 55 (تنش شدید خشکی) درصد آب قابل ‌استفاده در منطقه‌ ریشه) به ‌عنوان عامل اصلی و محلول‏پاشی در هفت سطح (اسیدهیومیک (یک، دو و سه درصد)، سرکه چوب (پنج، 10 و 15 درصد) و عدم محلول‏پاشی (شاهد)) به‌ عنوان عامل فرعی بود. نتایج نشان داد که برهمکنش تیمارهای محلول‏پاشی و آبیاری اثر معنی‌داری روی صفات ارتفاع بوته، وزن خشک گیاه، محتوای کلروفیل، فلاونوئیدها، فنل کل، درصد و عملکرد اسانس و ترکیبات تشکیل­دهنده اسانس داشت. بیشترین وزن خشک گیاه با محلول‏پاشی دو و سه درصد اسیدهیومیک در شرایط آبیاری مطلوب به­ ترتیب با 3204 و 3259 کیلوگرم در هکتار به­دست آمد و تنش خشکی متوسط و شدید نیز به­ترتیب باعث کاهش 34/15 و 42/27 درصد وزن خشک گیاه نسبت به شاهد (بدون تنش) شد. تنش خشکی تأثیر منفی روی عملکرد اسانس داشت؛ به ­طوری­که با افزایش شدت تنش، مقدار آن کاهش یافت و در تنش خشکی متوسط و شدید، به ­ترتیب، کاهش 3/9 و 2/40 درصدی در عملکرد اسانس مشاهده شد. افزایش غلظت اسیدهیومیک از صفر به سه درصد باعث افزایش 4/10 درصدی محتوای کلروفیل شد. میزان فلاونوئیدها در تیمارهای یک، دو و سه درصد اسیدهیومیک به ­ترتیب 6/14، 5/22 و 1/33 درصد افزایش یافت و این افزایش در تیمارهای پنج، 10 و 15 درصد سرکه چوب به­  ترتیب 3/14، 7/34 و 1/37 درصد بود. با افزایش غلظت اسیدهیومیک از صفر به سه درصد، محتوی اسانس بوته‌های نعناع فلفلی6/68 درصد افزایش یافت؛ در­حالی­که با افزایش غلظت سرکه چوب از صفر به 15 درصد، میزان اسانس 7/90 درصد افزایش داشت. بیشترین مقدار منتول (04/61 درصد) در تیمار 10 درصد سرکه چوب و در شرایط بدون تنش خشکی به ­دست آمد و با تیمار دو درصد اسیدهیومیک در شرایط تنش خشکی متوسط (1/60 درصد) در یک گروه آماری قرار گرفت. نتایج نشان داد که با محلول‌پاشی اسیدهیومیک و سرکه چوب، محتوای منتول اسانس نسبت به عدم استفاده از آنها به­ ترتیب 88/21 و 84/17 درصد افزایش داشت. با توجه به محدویت آب و نتایج این پژوهش، به منظور افزایش کیفیت اسانس و عملکرد اسانس استفاده از محلول‌پاشی سه درصد اسیدهیومیک در شرایط آبیاری مطلوب و تنش خشکی متوسط، و کاربرد 15 درصد سرکه چوب در شرایط تنش خشکی شدید پیشنهاد می­ شود.