انتخاب محل بهینه برای پرورش آبزیان با استفاده از تحلیل مکانی داده‌های ماهواره‌ای (مطالعه موردی: خلیج‌فارس و دریای‌عمان)

نویسندگان

1 گروه ژئودزی و هیدروگرافی، دانشکده مهندسی نقشه‌برداری و اطلاعات مکانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 گروه ژئودزی و هیدروگرافی، دانشکده مهندسی نقشه‌برداری و اطلاعات مکانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 گروه نقشه‌برداری، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل، بابل، ایران.

doi
10.22059/jesphys.2025.393689.1007680
چکیده

امروزه بخش مهمی از منابع پروتئینی مصرفی از تولید آبزیان تأمین می‌شود. تولید آبزیان به روش‌های صید و پرورش انجام می‌شود که پرورش در قفس با توجه به مزایایی نظیر استفاده بهینه از منابع آب، توسعه اقتصادی و کمک به حفظ گونه‌ها مورد توجه متخصصان قرار گرفته است. این پژوهش با هدف انتخاب محل بهینه برای تأسیس قفس پرورش ماهی سی‌باس، به تحلیل مکانی و ارزیابی چندمعیاره داده‌های ماهواره‌ای در منطقه خلیج‌فارس و دریای‌عمان پرداخته است. داده‌های محیطی شامل عمق، سرعت باد، ارتفاع سطح آب، دما، شوری، غلظت کلروفیل‌آ، pH، اکسیژن محلول، نیترات و فسفات از منابع معتبر ماهواره‌ای مانند MODIS، SMOS، GEBCO و CMEMS برای سال 2024 تهیه شدند. داده‌ها پس از هم‌مقیاس‌سازی زمانی، با روش درون‌یابی کریجینگ به نقشه‌های توزیع مکانی با وضوح یک کیلومتر تبدیل شدند. هر معیار بر اساس منابع علمی به سه سطح «بسیار مناسب»، «نسبتاً مناسب» و «نامناسب» طبقه‌بندی شد. وزن هر معیار با استفاده از روش تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) و بر اساس مطالعات گذشته تعیین شد. سپس نقشه‌های رتبه‌بندی‌شده به روش ترکیب خطی وزن‌دار (WLC) تلفیق و نقشه نهایی پهنه‌بندی تهیه شد. اعتبارسنجی نتایج با استفاده از داده‌های زیستگاه ماهی سی‌باس از پایگاه OBIS و موقعیت مزارع فعلی شیلات انجام شد که نشان داد تمام مزارع در مناطق با امتیاز بالا قرار دارند. در نهایت، 15 شهرستان جنوبی ایران به‌عنوان مناطق دارای پتانسیل بالا شناسایی شدند.