شأن دین در مقابل اخلاق در فلسفة کانت؛ نگاهی نقادانه به تفسیر تحویلگرایانه از نسبت دین و اخلاق در فلسفة کانت
نویسندگان
1 گروه فلسفه، دانشکدۀ ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
2 گروه فلسفه، دانشکدۀ ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
3 گروه فلسفه، دانشکدۀ ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
doi
10.22059/jpht.2023.355807.1005954چکیده
تکیة کانت در فلسفة نقادی خود به برخی مبانی عقل عملی، همانند جاودانگی نفس و وجود خداوند و در رأس همة آنها خیر اعلی به مثابة غایت قصوای اخلاق، با دو مؤلفة اساسیاش، یعنی فضیلت و سعادت، مُهر تحویل مطلق دین به اخلاق را بر پیشانی فلسفة او زده است. مطابق این نگرش گویی کانت کل دین را به اخلاق فرومیکاهد و از هیچ جنبهای از دین جز جنبة اخلاقی آن دفاع نمیکند و وجود سایر جنبهها و ابعاد را زائد میداند. در حالت ضعیفتر، فلسفة کانت با مُهرنشان معتدلتری از فروکاهی با عنوان تحویل تفسیری دین به اخلاق روبهروست. مقالة حاضر میخواهد با تکیه بر اقسام مختلف تحویلگرایی نشان دهد که در نظام فکری و فلسفی کانت اگرچه دین یک عنصر ضروری تکمیلکنندة هدف غایی اخلاق است، خود کانت برای دین شأنی غیر از اخلاقی بودن نیز قائل است. بنابراین، این دو قرائت رایج از نسبت دین و اخلاق در فلسفة کانت خالی از دشواری نیست.
