ارزیابی شاخص‌های طیفی خاک و سپیدایی سطحی در پایش بیابان‌زایی در غرب استان خوزستان با استفاده از داده‌های سنجش از دور

نویسندگان

1 گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

2 گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

3 گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

doi
10.22059/jesphys.2025.386172.1007647
چکیده

بیابان‌زایی نوعی تخریب اراضی در اثر فرایندهای طبیعی و فعالیت‌های انسانی است. داده‌های سنجش از دور، ابزار مهمی در نقشه‌برداری و پایش بیابان‌زایی به‌شمار می‌روند. هدف این پژوهش، ارزیابی پتانسیل شاخص‌های طیفی خاک و سپیدایی (Albedo) در بررسی وضعیت بیابان‌زایی در غرب استان خوزستان می‌باشد. ابتدا، شاخص‌های BSI، BI، SI، IFe2O3، NSMI، TGSI، CLI، CI، SCI و شاخص سپیدایی از تصویر ماهواره لندست 8 استخراج شده و دامنه مقادیر شاخص‌ها نرمال‌سازی شد. سپس، مدل‌های فضای ویژگی بر اساس همبستگی بین متغیرها در نرم‌افزار SAGA 9.5 ساخته شد. در مرحله بعد، طبقه‌بندی شدت بیابان‌زایی با تقسیم فضای ویژگی در جهت قائم بر روند تغییرات بیابان‌زایی صورت گرفت. در نهایت، نقشه‌های به‌دست آمده با استفاده از روش شکست طبیعی به پنج درجه بیابان‌زایی طبقه‌بندی شدند. نتایج نشان داد که شاخص سپیدایی با شاخص‌های BSI، BI، SI، NSMI، TGSI، CLI و SCI همبستگی مثبت و با شاخص‌های IFe2O3 و CI همبستگی منفی دارد. شاخص‌های BI، SI و TGSI به‌ترتیب با ضریب همبستگی 985/0، 909/0 و 850/0، بیشترین ارتباط را با شاخص سپیدایی داشته‌اند. بیشترین مساحت منطقه در دو مدل Albedo-BI و Albedo-SI در کلاس شدت متوسط بیابان‌زایی و در مدل Albedo-TGSI در کلاس شدت زیاد بیابان‌زایی قرار گرفته است. نقشه مدل فضای ویژگی Albedo-BI بیشترین دقت را در تفکیک طبقات بیابان‌زایی در منطقه داشته است. بررسی بصری نقشه مدل Albedo-BI نیز نشان داد که بخش‌های شرقی منطقه، دارای شدت بیابان‌زایی بیشتری نسبت به قسمت‌های غربی هستند.