تغییرات ذخایر کلی آب در حوزه‌های آبریز اصلی ایران بر اساس داده‌های ثقل‌سنجی گریس

نویسندگان

1 گروه مهندسی نقشه برداری، دانشکده مهندسی علوم زمین، دانشگاه صنعتی اراک، اراک، ایران.

doi
10.22059/jesphys.2025.389004.1007663
چکیده

مأموریت ثقل سنجی گریس تغییرات میدان ثقل زمین را که به‌طور عمده ناشی از دگرگونی‌های ذخایر آبی زمین هستند از سال 2002 تا 2017 اندازه‌گیری و تصویری 15 ساله از تغییرات ذخایر کلی آب در مقیاس‌های جهانی و منطقه‌ای ارائه داده است. داده‌های گریس به‌دلیل دقت بالا و پوشش گسترده، امکان پایش دقیق‌تر و جامع‌تر منابع آب را در مقایسه با روش‌های سنتی پایش هیدرولوژیک فراهم می‌کنند. این مأموریت از سال 2018 با مأموریت پساگریس ادامه یافت. این تحقیق یک جمع‌بندی از این تغییرات را در گستره حوزه‌های آبریز اصلی ایران، در بازه فعالیت گریس و مبتنی‌بر تکنیک‌های متداول پردازش سیگنال، به‌ویژه آزمون من-کندال، روندیابی کمترین مربعات‌، تحلیل خودهمبستگی و تبدیلات موجک ارائه می‌دهد تا بدین پرسش پاسخ دهد که از منظر مأموریت گریس، روندها و تغییرات بلندمدت و کوتاه‌مدت و تناوبی ذخایر کلی آب در حوزه‌های آبریز اصلی ایران یعنی حوزه‌های خزر، مرزی شرق، قره‌‌قوم، فلات مرکزی، خلیج‌فارس و دریای عمان و دریاچه ارومیه چه الگویی را نشان می‌دهند و چگونه می‌توان آنها را به عوامل اقلیمی و مدیریتی منتسب کرد؟ کاهش سالیانه، معادل 19، 4، 5، 9، 9 و 13 میلی‌متر از ذخایر کلی آب به‌ترتیب در حوزه‌های خزر، مرزی شرق، قره‌‌قوم، فلات‌مرکزی، خلیج‌فارس و دریاچه ارومیه، به روایت مأموریت گریس، در کنار شدت و ضعف مؤلفه‌های مختلف منبعث از تبدیل موجک، نشان می‌دهدکه تغییرات اقلیمی و مدیریت منابع آب تأثیر قابل‌توجهی بر ذخایر آب در حوزه‌های آبریز ایران داشته‌اند؛ اگرچه روندها و رفتار مؤلفه‌ها در همه حوزه‌ها یکسان نبوده‌اند.