فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تحلیل داده‌های ماهانه دمای هوا و بارش ۱۷۹ ایستگاه همدیدی و داده‌های بازتحلیل، بیانگر خشکسالی بی‌سابقه ایران در پاییز و زمستان ۱۴۰۳ است. بارش پنج ماهه(اکتبر 2024 تا فوریه 2025) نسبت به دوره اقلیمی ۱۹۹۱-۲۰۲۰ با کاهش 2/37 درصدی (7/75 میلی‌متر) و دمای آن با افزایش °C8/1 همراه بود. روند بلندمدت ۶۰ ساله نیز روند کاهشی بارش (mm/yr103/0-) و افزایشی دما (/yr °032/0+) را نشان می‌دهد. در ماه‌های اکتبر، نوامبر، دسامبر، ژانویه و فوریه به‌ترتیب حدود 70، 81، 95، 94 و 71 درصد ایستگاه‌ها، درصد تغییرات بارش منفی را گزارش کرده‌اند، که نشانه‌ای از خشکسالی شدید و فراگیر است. ژانویه ۲۰۲۵ سومین ژانویه خشک در ۷۴ سال اخیر بود، در حالی که نوامبر ۲۰۲۴ با بی‌هنجاری‌ دمایی °C05/2+ پس از سال‌های ۲۰۲۳ و ۱۹۹۸ سومین نوامبر گرم این دوره بوده است. طی دوره مورد مطالعه، گسترش سامانه‌های پرفشار از دو محور، فلات تبت به‌سمت ایران و اروپا به‌سمت مدیترانه، همراه‌با تقویت پرارتفاع‌ جنب حاره، افزایش بادهای غربی ترازهای زبرین وردسپهر، بی‌هنجاری‌‌های مثبت قوی فشار سطح دریا و ارتفاع تراز 500‌ هکتوپاسکال بر روی اروپا و دریای مدیترانه قابل‌قابل‌ملاحظه بوده است. چرخش ساعتگرد محور جت اطلس شمالی نسبت به شرایط اقلیمی آن، افزایش بادهای غربی شدید در عرض‌های جغرافیایی جنب حاره و ارتقای همرفت در اقیانوس هند از مهم‌ترین ویژگی‌های الگوهای بزرگ مقیاس غالب بوده است که مجموع این عوامل، شرایطی جوی را ایجاد کرد که مانع فعالیت و عمیق شدن ناوه‌های ارتفاعی به عرض‌های جنوبی‌تر، به‌ویژه بر روی دریای مدیترانه طی این مدت شده است.