فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

به­منظور ارزیابی تحمل به تنش گرما ژنوتیپ‌های کلزا آزمایشی در دو سال زراعی 1398-1397 و 1399-1398 در مزرعه آزمایشی دانشگاه شهید چمران اهواز اجرا شد. آزمایش به­صورت تجزیه مرکب در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در دو تاریخ کاشت (20 آبان، شرایط شاهد) و تاریخ کاشت تأخیری (20 آذر، شرایط تنش) روی نه ژنوتیپ کلزا (شامل هشت هیبرید و یک رقم آزاد گرده­افشان) اجرا شد. نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که عملکرد دانه ژنوتیپ‌ها در سطح احتمال یک درصد با یکدیگر اختلاف دارند. همچنین بین تاریخ‌های کشت در هر دو سال آزمایش و اثرات سال تفاوت معنی‌داری مشاهده شد. میانگین عملکرد ژنوتیپ‌ها در شرایط شاهد و تنش در سال اول به­ترتیب 08/3467 و 85/1667 کیلوگرم در هکتار و در سال دوم به­ترتیب 16/3353 و 42/1687 کیلوگرم در هکتار برآورد شد. افزایش عملکرد در شرایط شاهد در سال اول نسبت به سال دوم به­دلیل میزان بارندگی بیش‌تر و دمای مناسب‌تر در ماه‌های اول کشت بود. در این آزمایش شدت تنش در سال اول 51/0 و در سال دوم 46/0 برآورد شد که نمایانگر شدت تنش در طی دو سال بود. تأخیر در کاشت و به­دنبال آن تنش گرما به­طور متوسط باعث کاهش 48 درصدی عملکرد در واحد سطح شد. نتایج تجزیه شاخص‌های مبتنی بر عملکرد دانه نشان داد که شاخص‌های میانگین هارمونیک، شاخص تحمل تنش، میانگین هندسی بهره‌وری و میانگین بهره‌وری، شاخص‌های برتر در ارزیابی تحمل به گرما در کلزا بودند و همبستگی مثبت و معنی‌داری با عملکرد در هر دو شرایط شاهد و تنش داشتند. رسم نمودار سه­بعدی بر اساس عملکرد دانه در شرایط تنش و شاهد و شاخص‌های انتخاب­شده نشان داد که هیبریدهای هایولا 50 و هایولا 61 نسبت به سایر ارقام و هیبریدها متحمل‌تر به گرما بوده و پایداری عملکرد بالاتری در شرایط تنش گرما دارند؛ بنابراین برای مناطقی با تنش گرمای انتهای فصل کشت هیبریدهای هایولا‌ 50 و هایولا ‌61 توصیه می­شوند.