رابطه بین میدان‌های فشار و دمای سطحی بر روی ایران: رویکردی بر مبنای چند مقیاس زمانی و بر اساس داده‌های بازتحلیل NCEP/NCAR

نویسندگان

1 گروه فیزیک، دانشکده علوم، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.

doi
10.22059/jesphys.2024.366655.1007569
چکیده

در این تحقیق با استفاده از سری‌های زمانی داده‌های ماهانه بازتحلیل، ارتباط آماری کمیت‌های دما و فشار سطحی بر روی ایران مورد بررسی قرار گرفته است. با اعمال پالایه‌های رقومی بر داده‌ها، تغییرپذیری‌های زمانی در سری‌های زمانی فشار و دما و همچنین ارتباط احتمالی آنها مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان می‌دهند که چرخه فصلی ناشی از گردش زمین به دور خورشید تأثیر بسزایی نسبت به مؤلفه‌های بسامدی دیگر بر الگوی همبستگی بین داده‌های خام دما و فشار دارد. برای تغییرپذیری‌های درون‌سالی، همبستگی منفی با اهمیت در شمال‌شرق در تأخیر زمانی صفر و همبستگی مثبت قابل‌توجه در جنوب‌شرق در تأخیر زمانی 6 ماهه آشکارسازی شد. این همبستگی‌های با اهمیت گویای واداشت اقلیمی یکسان بر تغییرات پُر بسامد سری‌های زمانی دما و فشار بر روی ایران هستند که می‌تواند به‌طور همزمان یا با تأخیر فاز زمانی در مناطق مختلف عمل کند. تأثیر مؤلفه تغییرپذیری کم بسامد داده‌های فشار بر داده‌های دما نسبت به اثرات مؤلفه‌های بسامدی درون‌سالانه و سالانه در تأخیر زمانی صفر نسبتاً کم است و تنها در تأخیرهای زمانی بزرگ در بخش وسیعی از پهنه کشور اثر خود را در افزایش ضریب همبستگی نشان می‌دهد. نمودارهای پراکنش و مدل‌سازی وایازشی برای ایستگاه‌های انتخابی و برای مقیاس‌های مختلف شامل در دو سری زمانی الگوهای منحصر به فرد آماری برای روابط بین فشار و دما را نمایش می‌دهند، به‌طوری که این الگوها وابسته به عرض جغرافیایی تغییر می‌کنند و برای ایستگاه‌های مجاورِ هم می‌توانند کاملاً مشابه باشند.