روش ایجاد تحول فرهنگی ـ اجتماعی با الهام از اهداف قرآن در سیر نزول
نویسندگان
1 دانشیار گروه قرآنپژوهی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی، قم، ایران
doi
10.22059/jpht.2020.262292.1005579چکیده
در علوم قرآن ضمن مباحث مربوط به نزول قرآن، از اهداف قرآن بحث میشود. در کتاب خدای حکیم، 29 هدف برای قرآن شمرده شده است؛ مطالعۀ اهداف با توجه به تکرار بیان آنها در آیات قرآن، نوع مخاطبان آیات، کیفیت توزیع در سور و اغراض آنها و دورههای رشد اجتماع مؤمنان امکان ارزیابی دارد. این پژوهش از جنبۀ مدیریتی، پژوهشگران را در شناخت روشهای آغاز شکلگیری پدیدۀ تحول و گسترش آن در اجتماع مساعدت میکند. در این مقاله نتایج تحولی و تربیتی توزیع آیات در دورۀ ابتدای ظهور اسلام (که پیامبر دعوت خود را علنی کرده بودند، اما مسلمانان در خفا بهسر میبردند) بررسی میشود. با عنایت به ارتباط سؤال پژوهش با سیر نزول آیات اهداف قرآن، پژوهش مذکور به سبک تفسیری تنزیلی صورت گرفته است. کلید تحول با بیان هماهنگی قرآن با نیازهای فطری زده میشود. مردم در برابر تحول، به دو جریان اکثریت مقاوم در برابر تغییر و تحول و اقلیت همگام با تحول تقسیم میشوند. برای تغییر موضع گروه اول باید بر موضع هشدار و تهدید و ترهیب پافشاری کرد و به شبهات آنها پاسخ داد، اما دربارۀ گروه دوم باید هدایت آنها در مراتب رشد و کمال را، از دو راه تبیین مسائل و پاسخ به شبهات معارضان پیگیری کرد. همچنین به وصول به خواستهای ذاتی و فطری دلگرم نگه داشت. در این میان رهبران و مجریان تحول نیز، با اطلاع از سنتهای الهی در حمایت قطعی از خود و همراه دیدن خود با صف تحولگران تاریخ و اطمینان از نجات و رستگاری و پاداشهای الهی در صورت باقی ماندن بر راه اصلاحگری مطمئن میشوند. اهداف قرآن در مرحلۀ اول، نزول سورهها این معارف ارزشمند را بهدنبال دارد.
