فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

گردوخاک پدیده هواشناسی رایج در مناطق خشک و نیمه‌‌خشک جهان است که در اثر عوامل طبیعی یا انسانی ایجاد می‌شود. شناسایی چشمه‌های فعال گردوخاک نخستین گام برای مقابله با آن و کاهش پیامدهای مخرب آن است. برای این منظور از دو شاخص عمق نوری هواویزها (AOD) و اختلاف بهنجار‌شده پوشش‌گیاهی  (NDVI)از سنجنده MODIS ماهواره Terra برای دو دهه گذشته (2020-2001) استفاده شده است. برای بررسی چشمه‌های فعال هواویز در منطقه موردمطالعه درصد فراوانی آستانه‌های هواویزها با سه آستانه 3/0، 5/0 و 1 مورد بررسی قرار گرفت. بیشینه مقادیر AOD مربوط به فصول بهار و تابستان است. به‌طورکلی شش کانون اصلی هواویزها بر اساس مقادیر AOD و شاخص FoO برای منطقه غرب آسیا قابل تشخیص است. این کانون‌های هواویز در پهنه اقلیمی بیابانی گرم‌وخشک (BWh) دیده می‌شوند. تنها کانون هووایز مؤثر در شمال‌شرقی ایران در پهنه اقلیمی بیابانی خشک و سرد (BWk) در کشور ترکمنستان قرار دارد. بررسی ماتریس ضریب همبستگی هواویزها با پوشش‌گیاهی نشان از رابطه معکوس دارد، البته این رابطه بیشتر برای چشمه‌های هواویزها صادق است. فارغ از نقش تعیین‌کننده ویژگی‌های سطحی در رخداد هواویزها، دو پدیده هواشناسی همانند باد شمال تابستانه و باد 120 روزه سیستان در تشکیل کانون‌هایی با مقادیر AOD بالاتر 5/0 و 1 نقش تعیین‌کننده‌ای دارند.