استفاده از وارون‌سازی مرز تیز و نواحی شکاف برای تفسیر بهینه داد‌ه‌های مگنتوتلوریک در شمال‌غرب ایران

نویسندگان

1 گروه فیزیک زمین، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 گروه فیزیک زمین، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22059/jesphys.2023.354168.1007495
چکیده

وارون‌سازی داده‌های مگنتوتلوریک (MT) از نظر ریاضی یک مسئله غیرخطی و فرومعین است. اغلب الگوریتم‌ها به‌منظور رفع مشکل بدوضع بودن این مسئله از رویکرد تیخونوف استفاده کرده و برمبنای یافتن هموارترین مدلی که بر داده‌ها برازش می‌یابد، پاسخ مسئله را تثبیت می‌سازند. اما در مواردی که سایر داده‌های ژئوفیزیکی (مثلاً داده‌های چاه‌پیمایی و لرزه‌نگاری) حاکی از وجود ساختارهای زیرسطحی تقریباً یکنواخت و مجزا با مرزهای تیز هستند، اعمال قید هموارترین مدل می‌تواند نتایجی ارائه دهد که از نظر زمین‌شناسی غیرواقعی هستند. هدف این تحقیق تعیین آن است که در چنین مواردی چگونه می‌توان با استفاده از نواحی شکاف در مدل آغازین وارون‌سازی و نیز انجام وارون‌سازی مرز تیز، نتایج حاصل از وارون‌سازی داده‌های مگنتوتلوریک را ارتقاء بخشید. بدین‌منظور چهار مدل مصنوعی درنظر گرفته شده و پاسخ‌های مگنتوتلوریک آنها با استفاده از مدل‌سازی پیشرو المان‌های محدود تولید و با نوفه ترکیب شده‌اند. در گام بعد، مدل‌های حاصل از وارون‌سازی این داده‌ها با اعمال روش‌های هموارترین مدل، نواحی شکاف و مرز تیز باهم مقایسه شده‌اند. این نتایج نشان می‌دهند که درآمیختن اطلاعات حاصل از سایر روش‌ها در مدل اولیه وارون‌سازی، به‌صورت نواحی شکاف و مرزهای تیز، این امکان را فراهم می‌آورد که بتوان فضای پارامترهای مدل را به‌طور دقیق سنجید و نتایجی که به واقعیت نزدیک‌تر هستند به‌دست آورد. در پایان نحوه عملکرد این الگوریتم‌های مختلف بر مجموعه‌ای از داده‌های صحرایی که در امتداد سه پروفیل در شمال‌غرب ایران برداشت شده‌اند، ارزیابی شد و نتایج آنها با هم مقایسه شدند. مقایسه این نتایج نشان داد که علی‌رغم کاربرد روش‌های مختلف وارون‌سازی، ساختارهای اصلی بازیابی شده در مدل‌های وارون یکسان هستند. بنابراین حضور این ساختارها مستقل از روش وارون‌سازی بوده و صرفاً از روی داده‌ها بازیابی شده‌اند.