پیوستگی معنایی و بینا آیه‌ای « آیه خلافت و آیه امانت» در قرآن با محوریت « آیه فطرت » و استنتاج دلالت های تربیتی آن

نویسندگان

1 دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه اراک، اراک، ایران

2 استادیار، گروه آموزش الهیات، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

3 استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

doi
چکیده

قرآن کریم در بردارنده معارف و مضامینی است که یکدیگر را پوشش می‌دهند. از طریق ارتباط آیات با یکدیگر می‌توان به کشف مراد گوینده نزدیک‌تر شد. از این رو در پژوهش حاضر با روش توصیفی و تحلیلی به بررسی ارتباط و پیوستگی مضامین آیه فطرت و آیه خلافت و آیه امانت پرداخته شده است. آن چه در این بررسی به دست آمد نشان می‌دهد که با توجه به سطوح پیوستگی معنایی آیات قرآن و با توجه به منطوق، مفهوم، سیاق و فرا سیاق می‌توان گفت که آیه 30 روم (آیه فطرت)، حلقه پیوست و معنایاب آیه 30 سوره بقره (آیه خلافت) و آیه 72 سوره احزاب (آیه امانت) است. از رهگذر تبیین محتوای آیه فطرت روشن شد که عرضه خلافت و پذیرش امانت هر دو از یک حقیقت نشأت می‌گیرند. عرضه خلافت در قوس صعود و پذیرش امانت در قوس نزول تکوین است و هر دو آنها متناسب با ساختار هویتی فطرت بنیان انسان هستند. همچنین روشن گردید که میان آیات سه گانه خلافت، امانت و فطرت، انسجام معنایی وجود دارد و این آیات مفاداً با هم تطابق دارند. و نیز ، با کشف محوریت فطرت در انسجام معنایی خلافت و امانت تربیت فطرت محور قرآنی استنتاج می شود که از ویژگی های تربیت فطرت محور قرآنی به فعال بون و موثر بودن متربی در فرآیند تربیت و درمانگر بودن مربی است. رسالت مربی در این رویکرد برداشتن موانع از سر راه متربی است. در واقع، مربی اصلی در این رویکرد تربیتی، «فطرت انسان» است.