تحلیل تأثیر رخداد هم‌زمان برخی شاخص‌های دورپیوندی نیمکره شمالی بر دمای زمستانه ایران

نویسندگان

1 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

2 سازمان هواشناسی ایران (IRIMO)، اداره مرکزی هواشناسی استان آذربایجان شرقی، تبریز، ایران.

3 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

doi
10.22059/jesphys.2023.352360.1007482
چکیده

هدف اصلی این مطالعه، بررسی اثر هم‌زمان دورپیوندهای نوسان اطلس شمالی (NAO) و نوسان شمالگان (AO) با نوسان چند دهه‌ای اقیانوس آرام و نوسان آرام آمریکای‌شمالی و تأثیر آن بر دمای زمستانه ایران است. بدین‌منظور، از داده­های دمایی 100 ایستگاه هواشناسی سینوپتیک ایران در دوره آماری 1988-2019 استفاده شد. نتایج نشان داد که ارتباط معکوس و معنی‌داری بین دورپیوندهای نوسان شمالگان و نوسان اطلس شمالی با دمای اغلب مناطق ایران در ماه فوریه وجود دارد. نتایج همچنین نشان داد که هم‌زمانی وقوع فازهای مثبت نوسان اطلس شمالی و نوسان شمالگان با فازهای منفی و خنثی نوسان چند دهه‌ای اقیانوس آرام و الگوی آرام آمریکای‌شمالی، موجب رخداد دمای نرمال و کمتر از نرمال در اغلب مناطق ایران به‌خصوص بخش‌های غربی می‌شود در صورتی‌که، هم‌زمانی وقوع فازهای منفی نوسان اطلس شمالی و نوسان شمالگان با فازهای منفی و خنثی نوسان چند دهه‌ای اقیانوس آرام و فازهای خنثی و مثبت الگوی آرام آمریکای‌شمالی موجب رخداد دمای بیشتر از نرمال در بخش‌های شمالی ایران می‌شود. همچنین، هم‌زمانی فازهای خنثی نوسان اطلس شمالی و نوسان شمالگان با فازهای مثبت و منفی نوسان چند دهه­ای اقیانوس آرام و فازهای خنثی و مثبت الگوی آرام آمریکای‌شمالی موجب رخداد دمای نرمال و بیشتر از نرمال در نیمه غربی و شمالی ایران می‌شود در صورتی‌که در هنگام رخداد هم‌زمان فازهای خنثی همه دورپیوندهای مذکور، تغییرات منظم دمایی در ایران مشاهده نمی‌شود.