فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سامانه گسلی فعال گیلاتو-تبریز، با روند کلی شمال‌غرب-جنوب‌شرق و طول بیش از 400 کیلومتر، در شمال‌غرب ایران گسترش دارد. این سامانه گسلی امتدادلغز در دوره تاریخی و دستگاهی چندین زمین‌لرزه مخرب را تجربه کرده است. در این مقاله، با استفاده از تصویرهای ماهواره‌ای، تصویرهای DEM (مدل رقومی ارتفاعی)، شواهد میدانی، داده‌های زمین‌لرزه‌ای و GPS، زمین‌ساخت فعال این سامانه گسلی بررسی شده ‌است. این سامانه گسلی از جنوب‌شرق به شمال‌غرب، از سه زون گسلی اصلی شمال تبریز، میشو-تسوج، و گیلاتو-سیه‌چشمه-خوی تشکیل شده است. انتهای شمال‌غربی سامانه گسلی گیلاتو-تبریز به ساختار دم‌اسبی (horsetail structure) شامل گسل‌های نرمال در جنوب کاقیزمان (Kaghysman) ترکیه و انتهای جنوب‌شرقی آن به زون راندگی بزقوش ختم می‌شود. سامانه گسلی گیلاتو-تبریز ساختارهای زمین‌ساختی ترافشاری (transpression) و تراکششی (transtension) (گسل‌های انشعابی (splay faults)، گسل‌گامه‌ها (stepovers)، خمش‌ها (bendings) و حوضه‌های کششی-جدایشی (pull-apart basins) پدیدآمده در یک زون برشی راست‌گرد، با چیدمان پلکانی (en echelon)، را در بر دارد. زون گسلی شمال تبریز که عامل سه زمین‌لرزه تاریخی ویرانگر 04/11/1042، 6/7Mw ؛ 26/04/1721، 7/7 Mw؛ و 08/01/1780، 7/7 Mw، بوده ‌است، شامل سه گسل‌پاره (fault segment) امتدادلغز راست‌گرد بستان‌آباد، شیبلی و تبریز با چینش راست‌پله (right-stepping) است. زون گسلی میشو-تسوج که رومرکز میدانی زمین‌لرزه تاریخی 10/1786، 2/6 Mw، در نزدیکی آن تعیین شده است، در خمش ترافشاری شکل گرفته‌ در نواحی مرکزی سامانه گسلی گیلاتو-تبریز پدید آمده است. در سوی شمال‌غرب، زون گسلی امتدادلغز راست‌گرد گیلاتو-سیه‌چشمه-خوی، که رومرکز میدانی زمین‌لرزه تاریخی 02/07/1840، 4/7Mw ، در انتهای شمال‌ شمال‌غربی آن تعیین شده است، چندین حوضه کششی-جدایشی را پدید آورده است. جنبش‌شناختی کنونی سامانه گسلی گیلاتو-تبریز نقش کلیدی در لرزه‌ زمین‌ساخت شمال‌غرب ایران دارد و بخشی از همگرایی میان ‌صفحه‌های اوراسیا و عربستان را تعدیل می‌کند.