زنانگی عرفان درنگی بر کشف‌الاسرار روزبهان بقلی شیرازی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسـی دانـشگاه گیلان. ایران. رشت

2 استادیار زبان و ادبیات فارسـی دانـشگاه گیلان. رشت. ایران

doi
10.22124/naqd.2024.25386.2501
چکیده

جهت‌گیری تاریخ تفکر در چیدمانی تقابلی مرد را با خیر، عقل، قانون، نظم و دین؛ و زن را به­مثابه «دیگری» و امر مطرود با شر، نفس، قانون‌گریزی، عصیان و عرفان هم‌ردیف کرده است. پژوهش حاضر باتوجه به ویژگی‌های و کارکرد مشترک عرفان و امر زنانه، در تمرد از نظم دیکته­شده، داشتن منطق خطی و گفتمان تک‌محوری و همچنین با مفصل­بندی مفاهیمی چون مادینگیِ اصل حیات، تعلق عشق در نهاد بشری به مادینه روان، قدرت و قابلیت خلاقیت در زن، حضور همواره یک زن در ادیان، اسطوره وغیره در کنار خدا/ امر متعالی، وجه یا ساحتی از زنانگی/ انوثت در عرفان را  پیش روی مخاطب قرار می­دهد. این پژوهش از این ­منظر به خوانش و تحلیل کشف‌الاسرار روزبهان شیرازی می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه طریقۀ جمال‌پرستی و تجربۀ زیستۀ روزبهان، ساحتی زنانه را در کشف‌الاسرار رقم زده است. این پژوهش تبیین می‌نماید که در رویکرد انسان­گونه­انگاری و تکیه ­بر مفهوم زیبایی در ساحت عرفان، استعارۀ مفهومی/ محوریِ عروس در اندیشۀ روزبهان با ملحقات و همبسته‌های مباشر و غیرمباشر، شبکه و نظام استعاره­ای را مفصل‌بندی می‌کند که زیبایی، تنانگی و زنانگی را توأمان نمایندگی می‌کند؛ استعاره‌ای که نقطۀ کانونی صورت‌بندی‌های عرفانی روزبهان از حقیقت، پیامبر، فرشتگان/ جبرئیل، پروردگار و خود روزبهان است.