اثر تخمین نوفه در وارون سازی داده‌های توموگرافی مقاومت ویژه الکتریکی

نویسندگان

1 گروه فیزیک زمین، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران. رایانامه: yosraazadi@ut.ac.ir

2 نویسنده مسئول، گروه فیزیک زمین، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران. رایانامه: rghanati@ut.ac.ir

doi
10.22059/jesphys.2022.342440.1007428
چکیده

تصویر‌سازی دوبعدی الکتریکی تحت عنوان توموگرافی مقاومت‌ویژه الکتریکی از طریق تعریف و حل یک مسئله وارون غیر‌خطی انجام می‌شود. در اغلب موارد داده‌های حاصل از برداشت صحرائی به‌دلیل ایده‌آل نبودن دستگاه‌های اندازه‌گیری، شرایط نامناسب برداشت، خطاهای اپراتوری و شرایط زمین‌شناسی، دارای نوفه هستند. آگاهی از توزیع آماری و مقادیر نوفه به‌دلیل ویژگی‌های خاص مسئله وارون می‌تواند نقش محوری در وارون‌سازی مقاومت‌ویژه الکتریکی ایفا کند. به‌طوری‌که برآورد درستی از مقادیر نوفه، مانع برازش بیش از حد و کمتر از حد داده‌های محاسباتی و داده‌های صحرائی در حین وارون‌سازی می‌شود. در واقع برازش نامناسب (برازشی که مقدار پارامتر  خیلی بیشتر یا کمتر از یک باشد) منجر به ایجاد بی‌هنجاری‌‌های کاذب یا از دست دادن جزئیات مهم در مدل وارون نهایی می‌شود؛ بنابراین برآورد صحیح از سطح نوفه داده‌های صحرایی از طریق مدل‌های ریاضی و یا تکنیک‌های صحرایی با هدف تخمین مدلی نزدیک به واقعیت زمین ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. در این مقاله برای ارزیابی نقش برآورد سطح نوفه داده‌های صحرایی در خروجی مدل‌های وارون، ماتریس وزنی داده‌ها که متشکل از سطح نوفه در هر داده است از طریق دو روش هم‌پاسخی و برانبارش و در قالب آرایه‌ ونر محاسبه می‌شود. نتایج مدل‌سازی‌های عددی بر‌روی داده‌های مصنوعی و صحرائی نشان می‌دهد که تخمین صحیح ماتریس وزنی داده‌ها منجر به برآورد مدل‌های مقاومت‌ویژه نزدیک به واقعیت زمین می‌‌شود.