بررسی روایی و نقد ژانری نفثه‌المصدور

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه گیلان، رشت، ایران.

2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه گیلان، رشت، ایران.

doi
10.22124/naqd.2023.22760.2398
چکیده

ﻨﻔﺛﺔالمصدور، نوشتة شهاب­الدین محمد نسوی خرندزی زیدری به دلیل سبک نگارش و محتوا عمدتاً در دو حوزة ادبیات و تاریخ کلاسیک مورد توجه بوده است. با توجه به رویکردهای جدید روایت­شناسی و مطالعات بین­رشته­ای این کتاب می­تواند از حوزة مطالعات کلاسیک صرف در عرصه­های تاریخ و ادبیات، وارد قلمروهای جدید مطالعات روایت­شناسی و نقد معاصر شود. بررسی ژانری و روایت­شناسانة ﻨﻔﺛﺔالمصدور، تعبیۀ انواع ادبی متعددی را در این اثر نمایان می­کند. اگرچه به نظر می­رسد هریک از این انواع، شامل خودشرح­حال­نگاری، نامه­نگاری و مقامه­نویسی، در بافت و بستری از ارجاعات فرامتنی و بینامتنیِ تاریخی، به­گونه­ای با یکدیگر ترکیب شده­اند که نمی­توان به­راحتی ﻨﻔﺛﺔالمصدور را در نوع ادبی خاصی محدود کرد؛ اما بررسی ژانری اثر نشان می­دهد که چنین نیست. همچنین خوانش از شیوة روایی خاصی که نسوی در بازگویی وقایع برگزیده است متأثر از سنت روایی نثر فنی و زیبایی­شناسی قرن ششم این کتاب را در حد یک اثر ادبی صرف محدود کرده و قصدمندی اولیه نویسنده، در پرتو خوانش­های فرهیختگان دانشگاهی، نادیده و مخدوش شده است. مقالۀ حاضر به بحث­هایی پیرامون ساختار روایی در ﻨﻔﺛﺔالمصدور و نقد ژانری آن می­پردازد تا نشان دهد که این اثر درواقع، از نوع نامه­های خصوصی موسوم به اخوانیات است که ذکر برخی اشخاص و وقایع مهم عصر مغول به آن جایگاه و ارزشی تاریخی بخشیده است اما نمی­توان و نباید آن را اثری چندژانری محسوب کرد.