نقد جامعه‌شناسانۀ شخصیت‌های زن در رمان‌های سیمین دانشور براساس نظریۀ انواع سرمایۀ پیر بوردیو

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران

doi
10.22124/naqd.2023.23917.2439
چکیده

رمان حاصل مدرن شدن جوامع است و به­‌خوبی می‌تواند احوال جامعه را انعکاس دهد. در این پژوهش تلاش شده‌است تا با نقد جامعه‌شناسانة رمان‌های سووشون (1348)، جزیرۀ سرگردانی (1372) و ساربان سرگردان (1380) از سیمین دانشور، به جایگاه اجتماعی زنان در جامعة قبل از انقلاب پرداخته شود. برای رسیدن به این مهم، از منظر نظریة انواع سرمایة پیر بوردیو، جامعه‌شناس، فیلسوف، مردم‌شناس و منتقد فرانسوی که سرمایه را نه فقط در حیطۀ اقتصادی، بلکه از زوایای دیگری چون سرمایة فرهنگی، اجتماعی و نمادین نیز می‌نگرد، به بررسی و تحلیل مؤلفه‌های انواع سرمایه‌ها در شخصیت‌های زن هر داستان، با رویکردی تطبیقی می‌پردازیم و با مقایسۀ چگونگی برخورداری زنان کنشگر داستان‌ها با هم، میزان تولید، بازتولید و تحول انواع سرمایه‌ها در شخصیت­های زن در جامعه را می‌کاویم.براساس یافته‌های این پژوهش، زنان در برخورداری از انواع سرمایه توفیق چندانی نداشته‌اند، تنها «زری» و «هستی»، کنشگران اصلی داستان‌ها، نمونه‌های متمایزی، ازاین­جهت محسوب می‌شوند. ضمن اینکه هردو معرف زنی آرمانی در جامعۀ خود به شمار می‌آیند؛ «هستی» که حدود سه دهه متأخر از «زری» است، سرمایه‌های فرهنگی و اجتماعی محسوس‌تری دارد و در کسب سرمایة اقتصادی نیز پویاتر ظاهر شده است.